در مرکز بین‌المللی جراحی افزایش قد ایران، این راهنما را برای پاسخ به یک پرسش رایج پس از آسیب آرنج منتشر می‌کنیم: آیا شکستگی اپی‌کندیل داخلی به آتل نیاز دارد یا جراحی؟ این شکستگی، جدا شدن برجستگی استخوانی سمت داخل آرنج است و بیشتر در کودکان و نوجوانان رخ می‌دهد. پاسخ با معاینه و رادیوگرافی مشخص می‌شود؛ جابه‌جایی قطعه در عکس، به‌تنهایی به معنی نیاز به جراحی نیست.
بازبین پزشکی این مقاله دکتر نادر مطلبی‌زاده، متخصص جراحی استخوان و مفاصل (ارتوپدی) است.
علائم شکستگی و زمان مراجعه
این آسیب اغلب پس از زمین‌خوردن روی دست یا همراه با دررفتگی آرنج ایجاد می‌شود. درد و حساسیت به لمس در سمت داخل آرنج، تورم، کبودی و دشواری در خم‌وبازکردن دست از نشانه‌های آن هستند. پس از چنین ضربه‌ای، کودک باید برای معاینه و تصویربرداری مراجعه کند؛ توانایی حرکت‌دادن دست، شکستگی را رد نمی‌کند.
تغییر شکل آشکار آرنج، زخم نزدیک محل آسیب، سردی یا رنگ‌پریدگی دست، یا بی‌حسی و ضعف تازه انگشتان نیاز به ارزیابی فوری در اورژانس دارد. گزگز انگشت کوچک و نیمه داخلی انگشت حلقه نیز مهم است، چون عصب اولنار از نزدیکی این برجستگی می‌گذرد. تا زمان معاینه، به آرنج فشار نیاورید و برای جاانداختن یا صاف‌کردن اجباری آن تلاش نکنید.
پزشک چگونه نوع آسیب را مشخص می‌کند؟
پزشک محل حساسیت، پوست، وضعیت مفصل، حس و حرکت انگشتان و خون‌رسانی دست را بررسی می‌کند. سپس با رادیوگرافی آرنج از نماهای مختلف، محل قطعه و آسیب‌های همراه را می‌سنجد. اگر آرنج دررفته باشد، پس از جااندازی باید با عکس دوباره بررسی شود که قطعه اپی‌کندیل داخل مفصل گیر نکرده و مفصل درست در جای خود قرار گرفته است. شکستگی کم‌جابه‌جایی در کودکان گاهی در عکس اولیه به‌سختی دیده می‌شود؛ بنابراین تفسیر تصویر باید با معاینه هماهنگ باشد.
محل درد به شناخت آسیب کمک می‌کند: اپی‌کندیل داخلی در سمت داخل آرنج است؛ شکستگی اولکرانون برجستگی پشت آرنج را درگیر می‌کند و شکستگی سوپراکندیلر آرنج در کودکان در بخش دیگری از انتهای استخوان بازو رخ می‌دهد. تشخیص نهایی از روی محل درد به‌تنهایی ممکن نیست. پزشک همچنین باید شکستگی اپی‌کندیل داخلی را از شکستگی کندیل داخلی تمایز دهد؛ کندیل داخلی به سطح مفصل امتداد پیدا می‌کند و تصمیم درمانی متفاوتی دارد.
چه زمانی آتل کافی است و چه زمانی جراحی بررسی می‌شود؟
درمان بدون جراحی
اگر مفصل در جای مناسب و پایدار باشد، قطعه داخل مفصل گیر نکرده باشد و معاینه نشانه آسیب مهم همراه نشان ندهد، بی‌حرکت‌کردن آرنج و پیگیری ارتوپدی برای بسیاری از کودکان مسیر درمان است. این انتخاب به شکستگی‌های کاملاً بدون جابه‌جایی محدود نیست. مدت آتل یا گچ، زمان عکس بعدی و آغاز حرکت را پزشک براساس وضعیت همان کودک تعیین می‌کند.
در دو کارآزمایی تصادفی منتشرشده در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، جراحی برای کودکان واجد شرایط با شکستگی جابه‌جا‌شده، بهبود عملکردی مهم‌تری در پیگیری یک‌ساله نسبت به درمان بدون جراحی نشان نداد. این نتیجه درباره قطعه گیر افتاده در مفصل یا شکستگی پیچیده صدق نمی‌کند؛ چنین مواردی از بررسی اصلی کنار گذاشته شده بودند. بنابراین عدد جابه‌جایی در گزارش رادیوگرافی، بدون دیدن وضعیت مفصل و معاینه کودک، پاسخ نهایی نیست.
چه چیزی تصمیم را به سمت جراحی می‌برد؟
گیر افتادن قطعه شکسته در مفصل، به‌ویژه پس از جااندازی دررفتگی، نیازمند ارزیابی فوری ارتوپدی برای خارج‌کردن و تثبیت قطعه است. در شکستگی‌های دیگر، پزشک پایداری آرنج، وضعیت عصب اولنار، آسیب‌های همراه، میزان جابه‌جایی و نیازهای ورزشی کودک را کنار هم می‌گذارد. سابقه دررفتگی که جااندازی شده، به‌تنهایی معادل گیر افتادن قطعه و الزام به جراحی نیست.
اگر جراحی انتخاب شود، هدف بازگرداندن قطعه به جای مناسب و ثابت‌کردن آن است. نوع وسیله تثبیت و نیاز احتمالی به خارج‌کردن آن برای همه یکسان نیست. همچنین جوش‌نخوردن قطعه در عکس، همیشه به معنی اختلال در کارکرد آرنج یا نیاز خودکار به جراحی بعدی نیست؛ درد، پایداری و عملکرد دست نیز در پیگیری اهمیت دارند.
برای آشنایی با روش‌های دیگری که ممکن است در برخی آسیب‌های استخوانی مطرح شوند، راهنمای پیوند استخوان را ببینید. این ارجاع به معنای توصیه به گرافت برای شکستگی اپی‌کندیل داخلی نیست؛ انتخاب درمان با ارزیابی همان کودک انجام می‌شود.
پیگیری و بازگشت حرکت
پس از دوره بی‌حرکتی، سفتی آرنج شایع است. حرکت‌دادن تدریجی مفصل باید طبق برنامه تیم درمان آغاز شود؛ فیزیوتراپی برای همه کودکان ضرورت ندارد و در صورت کندبودن پیشرفت حرکت یا مشکل عملکردی بررسی می‌شود. بازگشت به ورزش نیز به رفع حساسیت محل شکستگی، پایداری مفصل و بازیابی حرکت وابسته است، نه صرفاً به پایان‌یافتن یک مدت ثابت. اگر پس از درمان درد رو به افزایش، گزگز یا ضعف انگشتان، یا احساس ناپایداری آرنج پدید آمد، کودک باید دوباره ارزیابی شود.
اگر در دوره پیگیری درباره سلامت استخوان یا تغذیه کودک پرسشی دارید، آن را با پزشک مطرح کنید. مطلب ویتامین D و سلامت استخوان درباره ارزیابی کمبود و مصرف ایمن مکمل توضیح می‌دهد. راهنمای تغذیه پس از جراحی افزایش قد نیز به دوره ترمیم استخوان در جراحی متفاوتی می‌پردازد و برنامه غذایی اختصاصی این شکستگی در کودکان نیست.
منابع
- Royal Children’s Hospital Melbourne. Medial epicondyle fracture of the humerus – Emergency Department و راهنمای پیگیری در کلینیک شکستگی.
- Grahn P و همکاران. Casting vs Surgical Treatment of Children With Medial Epicondyle Fractures: A Randomized Clinical Trial. JAMA Network Open، ۲۰۲۵.
- Perry DC و همکاران. Surgical fixation versus non-surgical care for children with a displaced medial epicondyle fracture of the elbow (the SCIENCE study). The Lancet، ۲۰۲۶.
- NHS. Broken arm or wrist؛ نشانه‌های نیازمند رسیدگی فوری و مراقبت از آتل.