پیوند استخوان یا گرافت استخوانی روشی است که در آن استخوان یا یک ماده جایگزین در محل شکستگی، نقص استخوانی یا ناحیهای که باید جوش بخورد قرار داده میشود. گرافت میتواند چارچوب، سلول یا عوامل زیستی موردنیاز برای تشکیل استخوان جدید را فراهم کند.
گرافت ممکن است از بدن خود بیمار، استخوان انسانی اهدایی، مواد دارای منشأ حیوانی یا ترکیبات مصنوعی تهیه شود. انتخاب نوع آن به محل و اندازه نقص، وجود عفونت، کیفیت استخوان، نیاز به استحکام مکانیکی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
پیوند استخوان با پیوند مغز استخوان یا پیوند اعضایی مانند کلیه تفاوت دارد. بیشتر گرافتهای استخوانی به داروهای دائمی سرکوبکننده سیستم ایمنی نیاز ندارند. بااینحال، مانند هر جراحی دیگری، احتمال عفونت، درد، جوشنخوردن یا نیاز به جراحی تکمیلی وجود دارد.
نکته پزشکی: این مقاله اطلاعات عمومی درباره گرافت ارتوپدی ارائه میدهد. نوع گرافت، اجازه وزنگذاری و زمان بازگشت به فعالیت فقط براساس محل جراحی، تصاویر و نظر جراح تعیین میشود.
مسیر مناسب خود را پیدا کنید
| وضعیت شما | آنچه باید بدانید |
|---|---|
| شکستگی شما جوش نخورده است | علت جوشنخوردن، ثبات وسیله، عفونت و خونرسانی باید همراه نیاز به گرافت بررسی شود |
| بخشی از استخوان از بین رفته است | اندازه نقص مشخص میکند گرافت، انتقال استخوان یا روش بازسازی دیگری مناسبتر است |
| پزشک برداشت استخوان از لگن را مطرح کرده است | درباره مزیت اتوگرافت و عوارض احتمالی محل برداشت اطلاعات بگیرید |
| استفاده از استخوان اهدایی پیشنهاد شده است | منبع، روش فراوری، بانک بافت و محدودیتهای آلوگرافت را بررسی کنید |
| برای ایمپلنت دندان به گرافت نیاز دارید | روش، بیحسی و نقاهت گرافت فک با گرافت استخوانهای اندام متفاوت است |
| بعد از جراحی افزایش قد استخوانسازی ضعیف دارید | گرافت همیشه اولین اقدام نیست؛ سرعت طولدهی، ثبات، عفونت و وضعیت متابولیک باید بررسی شوند |
| بعد از گرافت درد، تب یا ترشح دارید | علائم هشدار را با دستورهای تیم جراحی تطبیق دهید |
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۰۷
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.
- مسیر مناسب خود را پیدا کنید
- گرافت استخوان چگونه به ترمیم کمک میکند؟
- انواع گرافت استخوان
- مقایسه انواع گرافت استخوان
- تفاوت پیوند استخوان با پیوند مغز استخوان چیست؟
- آیا بدن گرافت استخوان را پس میزند؟
- چه زمانی گرافت استخوان لازم میشود؟
- آیا در جراحی افزایش قد همیشه گرافت لازم است؟
- آیا استخوانسازی ضعیف بعد از افزایش قد حتماً به گرافت نیاز دارد؟
- قبل از گرافت استخوان چه بررسیهایی انجام میشود؟
- آمادگی قبل از جراحی گرافت استخوان
- هنگام جراحی گرافت چه اتفاقی میافتد؟
- آیا جراحی گرافت درد دارد؟
- عوارض احتمالی گرافت استخوان
- چه عواملی احتمال موفقیت گرافت را تعیین میکنند؟
- گرافت استخوان چقدر طول میکشد تا جوش بخورد؟
- چه زمانی میتوان بعد از گرافت راه رفت؟
- مراقبتهای بعد از پیوند استخوان
- چه علائمی بعد از گرافت نیازمند پیگیری است؟
- اگر گرافت استخوان جوش نخورد چه میشود؟
- آیا جایگزینی برای گرافت استخوان وجود دارد؟
- برای ارزیابی استخوانسازی ضعیف بعد از جراحی افزایش قد چه اطلاعاتی لازم است؟
- پرسشهای متداول
- جمعبندی
- منابع
- درباره تهیه و بازبینی این مطلب
گرافت استخوان چگونه به ترمیم کمک میکند؟
بدن بیشتر شکستگیهای معمولی را بدون گرافت ترمیم میکند. خونرسانی، سلولهای استخوانساز و ثبات محل شکستگی باعث تشکیل استخوان جدید میشوند. در بعضی شرایط، این ظرفیت طبیعی کافی نیست؛ برای مثال زمانی که فاصله قابلتوجهی میان قطعات وجود دارد، بخشی از استخوان از بین رفته، عفونت رخ داده یا شکستگی جوش نخورده است.
گرافت میتواند از سه مسیر به ترمیم کمک کند:
۱. ایجاد چارچوب برای رشد استخوان
بعضی گرافتها مانند یک داربست عمل میکنند. عروق و سلولهای بدن بیمار بهتدریج وارد این چارچوب میشوند و استخوان جدید میسازند. به این ویژگی «هدایت استخوانسازی» یا Osteoconduction گفته میشود.
۲. تحریک سلولهای بدن برای استخوانسازی
بعضی مواد دارای پروتئینها یا پیامهای زیستی هستند که سلولهای اطراف را بهسمت تشکیل استخوان هدایت میکنند. این ویژگی «القای استخوانسازی» یا Osteoinduction نام دارد.
۳. انتقال سلولهای استخوانساز
گرافت تازه برداشتهشده از بدن خود بیمار ممکن است مقداری سلول زنده استخوانساز همراه داشته باشد. این ویژگی «استخوانسازی مستقیم» یا Osteogenesis نامیده میشود.
همه انواع گرافت هر سه ویژگی را به یک اندازه ندارند. به همین دلیل، یک ماده واحد برای تمام بیماران و تمام نقصهای استخوانی بهترین انتخاب نیست.
انواع گرافت استخوان
اتوگرافت؛ استخوان بدن خود بیمار
در اتوگرافت، استخوان از قسمت دیگری از بدن همان بیمار برداشته میشود. لگن یا تاج خاصره یکی از محلهای رایج برداشت است؛ اما در بعضی جراحیها ممکن است از استخوان نزدیک محل عمل یا نقاط دیگری استفاده شود.
مزایای احتمالی:
- دارای ساختار طبیعی استخوان
- نبود خطر انتقال بیماری از اهداکننده
- سازگاری زیستی مناسب
- وجود سلولها و عوامل کمککننده به ترمیم در بعضی انواع گرافت
محدودیتها:
- نیاز به محل جراحی دوم
- درد و حساسیت محل برداشت
- احتمال خونریزی، عفونت یا بیحسی محل برداشت
- محدودبودن حجم استخوان قابلبرداشت
- احتمال مشکل موقت در راهرفتن اگر استخوان از لگن برداشته شود
درد محل برداشت از لگن میتواند چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشد. شدت آن به حجم استخوان برداشتشده و نوع جراحی اصلی وابسته است. اطلاعات بیمارستان دانشگاه کمبریج درباره برداشت گرافت از لگن
آلوگرافت؛ استخوان انسانی اهدایی
آلوگرافت از بافت انسانی اهدایی تهیه میشود و پس از غربالگری، آزمایش و فراوری در بانک بافت نگهداری میشود. این ماده ممکن است بهشکل قطعه ساختاری، تراشه استخوانی یا فرآوردههای فراوریشده استفاده شود.
مزایای احتمالی:
- نیاز نداشتن به برداشت استخوان از بدن بیمار
- کوتاهترشدن بخشی از زمان جراحی
- امکان دسترسی به حجم یا شکلهای مختلف
- نبود درد و عارضه محل برداشت دوم
محدودیتها:
- معمولاً سلول زنده و توان زیستی کمتری نسبت به اتوگرافت تازه دارد
- سرعت جایگزینی با استخوان جدید ممکن است متفاوت باشد
- خطر انتقال عفونت بسیار کم است، اما صفر نیست
- کیفیت و ویژگی محصول به نوع فراوری بستگی دارد
براساس اطلاعات آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا، اهداکنندگان بافت از نظر سابقه پزشکی، عوامل خطر و بیماریهای عفونی غربالگری میشوند و بافت پیش از استفاده مورد آزمایش و فراوری قرار میگیرد.
زنوگرافت؛ ماده دارای منشأ حیوانی
زنوگرافت از بافت حیوانی فراوریشده تهیه میشود. این مواد بیشتر در بعضی جراحیهای فک و دندان و برخی کاربردهای بازسازی استخوان استفاده میشوند. بخشهای سلولی و ایمنیزا طی فرایند تولید حذف یا کاهش داده میشوند و ماده باقیمانده معمولاً نقش چارچوب را دارد.
پیش از استفاده باید مشخص شود:
- ماده دقیقاً از چه منبعی تهیه شده است؛
- چه مجوز و کاربردی دارد؛
- آیا جایگزین مناسب دیگری وجود دارد؛
- آیا بیمار درباره منشأ حیوانی، ملاحظات شخصی یا شرعی دارد.
مواد مصنوعی یا جایگزینهای استخوان
بعضی مواد از ترکیباتی مانند کلسیم فسفات، هیدروکسیآپاتیت یا بتا تریکلسیم فسفات ساخته میشوند. این مواد معمولاً بهعنوان چارچوبی برای رشد استخوان عمل میکنند و خطر انتقال بیماری انسانی یا حیوانی ندارند.
مزایا:
- دسترسی کنترلشده
- نیاز نداشتن به برداشت استخوان
- امکان تولید در شکل و حجم مشخص
- نبود خطر انتقال بیماری از اهداکننده
محدودیتها:
- تمام ویژگیهای استخوان زنده خود بیمار را ندارند
- توان تحمل نیرو و سرعت جذب آنها متفاوت است
- برای تمام اندازهها و محلهای نقص مناسب نیستند
- ممکن است همراه اتوگرافت یا آلوگرافت استفاده شوند
گرافت استخوان عروقی
در بعضی نقصهای بزرگ و پیچیده، قطعهای از استخوان همراه رگ خونی آن منتقل میشود و عروق با جراحی میکروسکوپی به رگهای محل جدید متصل میشوند. این روش پیچیدهتر است و برای تمام بیماران لازم نیست، اما در بازسازی بعضی نقصهای وسیع یا موارد دشوار میتواند مطرح باشد.
مقایسه انواع گرافت استخوان
| نوع گرافت | منبع | محل برداشت دوم | نقش زیستی | محدودیت مهم |
|---|---|---|---|---|
| اتوگرافت | بدن خود بیمار | دارد | معمولاً بیشترین ظرفیت زیستی | درد و محدودیت حجم برداشت |
| آلوگرافت | بانک بافت انسانی | ندارد | بیشتر نقش چارچوب؛ بسته به فراوری متفاوت است | توان زیستی کمتر و ریسک بسیار کم انتقال بیماری |
| زنوگرافت | منبع حیوانی فراوریشده | ندارد | عمدتاً چارچوب | کاربرد محدودتر و ملاحظات شخصی |
| سنتتیک | ماده مصنوعی زیستسازگار | ندارد | عمدتاً چارچوب | جایگزین کامل استخوان زنده نیست |
| عروقی | استخوان خود بیمار همراه رگ | دارد | دارای خونرسانی مستقیم | جراحی پیچیده و نیازمند مهارت میکروسکوپی |
تفاوت پیوند استخوان با پیوند مغز استخوان چیست؟
این دو روش ارتباط مستقیمی با یکدیگر ندارند.
در گرافت استخوان، قطعه یا ماده استخوانی در محل نقص قرار میگیرد تا به ترمیم ساختار استخوان کمک کند. در پیوند مغز استخوان، سلولهای بنیادی خونساز برای درمان بعضی بیماریهای خونی، سرطانها یا اختلالات ایمنی منتقل میشوند.
گرافت معمول استخوان:
- بهطور معمول نیازمند داروهای دائمی سرکوب ایمنی نیست؛
- باعث بیماری پیوند علیه میزبان نمیشود؛
- مانند پیوند کلیه یا کبد ارزیابی نمیشود؛
- ممکن است جذب شود، با استخوان بدن یکپارچه شود یا بهعنوان چارچوب باقی بماند.
آیا بدن گرافت استخوان را پس میزند؟
اصطلاح «پسزدن» برای گرافت استخوان با پیوند اعضای زنده تفاوت دارد. اتوگرافت از بدن خود بیمار است و رد ایمنی معمول درباره آن مطرح نیست. آلوگرافت نیز فراوری میشود تا سلولها و عوامل تحریککننده پاسخ ایمنی کاهش یابند.
بااینحال، گرافت ممکن است به دلایل دیگری موفق نباشد:
- خونرسانی ناکافی
- ناپایداری محل شکستگی
- وجود عفونت
- ازبینرفتن بافت نرم
- اندازه بزرگ نقص
- مصرف سیگار یا نیکوتین
- بیماری زمینهای کنترلنشده
- وزنگذاری زودهنگام
- انتخاب نامناسب نوع یا مقدار گرافت
بنابراین، جوشنخوردن گرافت الزاماً به معنی «رد پیوند» نیست.
چه زمانی گرافت استخوان لازم میشود؟
شکستگی دارای نقص استخوانی
اگر بر اثر ضربه شدید، شکستگی باز یا خردشدگی، بخشی از استخوان از بین رفته باشد، بدن ممکن است نتواند فاصله ایجادشده را بدون کمک پر کند. گرافت میتواند برای پرکردن نقص و حمایت از بازسازی استفاده شود.
دیرجوشخوردگی یا جوشنخوردگی شکستگی
اگر استخوان در زمان موردانتظار پیشرفت کافی نداشته باشد، ابتدا باید علت بررسی شود. گرافت ممکن است بخشی از درمان باشد، اما معمولاً عوامل مکانیکی و زیستی نیز همزمان ارزیابی میشوند.
پرسشهای اصلی عبارتاند از:
- آیا قطعات استخوان ثبات کافی دارند؟
- آیا پلاک، پیچ یا میخ شل یا شکسته شده است؟
- آیا عفونت وجود دارد؟
- آیا خونرسانی و بافت نرم مناسب است؟
- آیا نوع جوشنخوردگی آتروفیک یا هایپرتروفیک است؟
- آیا کمبود ویتامین D، سوءتغذیه یا بیماری متابولیک مطرح است؟
فیوژن ستون فقرات یا مفصل
در فیوژن، هدف این است که دو یا چند استخوان به یک واحد ثابت تبدیل شوند. گرافت بین یا اطراف استخوانها قرار میگیرد و ابزارهایی مانند پیچ، میله یا قفس میتوانند ناحیه را تا زمان جوشخوردن ثابت نگه دارند. توضیحات MedlinePlus درباره فیوژن ستون فقرات
برداشت تومور یا بافت عفونی
پس از برداشت بخشی از استخوان بهدلیل تومور، عفونت یا مرگ بافت استخوانی ممکن است یک نقص باقی بماند. روش بازسازی به اندازه نقص، کنترل عفونت و شرایط بافت نرم بستگی دارد.
استئونکروز
در بعضی مراحل و محلهای استئونکروز، گرافت ساده یا گرافت عروقی ممکن است همراه روشهایی مانند رفع فشار استخوان مطرح شود. این روش برای تمام مراحل بیماری مناسب نیست.
جراحی فک و ایمپلنت دندان
در فک، گرافت برای افزایش حجم استخوان و ایجاد بستر مناسب برای ایمپلنت استفاده میشود. روش بیحسی، منبع گرافت، رژیم غذایی و زمان بهبود آن با جراحی استخوانهای پا متفاوت است. اطلاعات اختصاصی در راهنمای گرافت فک بیمارستان دانشگاه کمبریج آمده است.
بعضی جراحیهای بازسازی اندام
گرافت میتواند در درمان نقص استخوان، اصلاح بعضی بدشکلیها یا بازسازی پس از جوشنخوردگی استفاده شود. در نقصهای بزرگ، روشهایی مانند انتقال استخوان یا گرافت عروقی نیز ممکن است مطرح باشند.
آیا در جراحی افزایش قد همیشه گرافت لازم است؟
خیر. در جراحی استاندارد افزایش طول اندام، استخوان بهصورت کنترلشده برش داده میشود و دو قسمت آن بهتدریج از یکدیگر فاصله میگیرند. بدن در فضای ایجادشده استخوان جدیدی به نام «رژنریت» میسازد. این فرایند استخوانسازی کششی یا Distraction Osteogenesis نام دارد.
اگر سرعت طولدهی، ثبات ابزار، خونرسانی و شرایط بدن مناسب باشند، استخوان جدید معمولاً بدون گرافت روتین تشکیل میشود. مرور علمی استخوانسازی کششی در PubMed
گرافت ممکن است در شرایط منتخب مطرح شود:
- استخوانسازی جدید بسیار ضعیف یا غایب باشد؛
- روند تراکم استخوان جدید برای مدت قابلتوجه متوقف شده باشد؛
- دیرجوشخوردگی یا جوشنخوردگی ایجاد شده باشد؛
- بخشی از استخوان یا بافت مرده بهدلیل عفونت برداشته شده باشد؛
- وسیله تثبیت دچار شکست یا ناپایداری شده باشد؛
- یک نقص استخوانی باقی مانده باشد؛
- بیمار برای درمان عوارض جراحی قبلی نیازمند بازسازی باشد.
نیاز به گرافت فقط براساس گذشت چند ماه تعیین نمیشود. تصاویر رادیولوژی متوالی، مقایسه تراکم استخوان جدید، تشکیل کورتکسها، ثبات وسیله، مقدار افزایش طول و شرایط بالینی بیمار اهمیت دارند.
مطالعات مربوط به سلامت استخوان در افزایش طول اندام تأکید میکنند که استخوانسازی کششی نیاز متابولیک بالایی ایجاد میکند و بررسی کیفیت استخوان، وضعیت تغذیهای و عوامل مختلکننده ترمیم اهمیت دارد. مطالعه Importance of Bone Health in Bone Lengthening
آیا استخوانسازی ضعیف بعد از افزایش قد حتماً به گرافت نیاز دارد؟
خیر. در مراحل اولیه، بسته به علت، اقدامات دیگری ممکن است بررسی شوند:
- کاهش یا توقف موقت سرعت طولدهی
- اصلاح ریتم طولدهی
- فشردهسازی کنترلشده ناحیه در موارد منتخب
- بهبود ثبات وسیله
- اصلاح محدودیت وزنگذاری
- بررسی کمبود ویتامین D و مشکلات تغذیهای
- بررسی بیماریهای متابولیک یا داروهای مؤثر بر استخوان
- کنترل عفونت
- استفاده از محرک استخوان در بعضی موارد
اگر مشکل اصلی ناپایداری مکانیکی، عفونت یا بافت مرده باشد، قراردادن گرافت بدون اصلاح علت زمینهای ممکن است کافی نباشد.
برای شناخت ریسکها و مدیریت استخوانسازی ناکافی، صفحه عوارض جراحی افزایش قد را ببینید.
قبل از گرافت استخوان چه بررسیهایی انجام میشود؟
بررسیها به محل و علت جراحی وابستهاند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- رادیوگرافی ساده
- سیتیاسکن برای ارزیابی دقیق نقص یا جوشخوردن
- MRI در بعضی بیماریها یا بررسی بافت نرم
- آزمایش خون برای بررسی عفونت در صورت وجود شک بالینی
- بررسی ویتامین D، کلسیم یا عوامل متابولیک در موارد منتخب
- بررسی دیابت، کمخونی و وضعیت تغذیه
- ارزیابی عروق و اعصاب اندام
- بررسی وضعیت پوست و بافت نرم
- نمونهبرداری و کشت در صورت احتمال عفونت
- ارزیابی وسیله تثبیت قبلی
پیش از عمل باید منبع گرافت، مقدار تقریبی، نیاز به محل برداشت دوم، جایگزینها و محدودیت وزنگذاری پس از جراحی مشخص شوند.
آمادگی قبل از جراحی گرافت استخوان
تمام داروها و مکملها را اعلام کنید
داروهای ضدانعقاد، آسپرین، بعضی داروهای ضدالتهاب و مکملها ممکن است بر خونریزی یا ترمیم اثر بگذارند. هیچ دارویی را بدون دستور تیم جراحی قطع نکنید.
مصرف سیگار و نیکوتین را متوقف کنید
سیگار و نیکوتین میتوانند خونرسانی و عملکرد سلولهای استخوانساز را مختل کنند و احتمال عفونت و جوشنخوردن را افزایش دهند. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا توصیه میکند مصرف سیگار حداقل یک ماه پیش از جراحی ارتوپدی متوقف شود و در دوره ترمیم نیز ادامه پیدا نکند. AAOS: آمادگی برای جراحی ارتوپدی
دستور ناشتا ماندن را دقیقاً از تیم بیهوشی بگیرید
قاعده ثابتی مانند «از نیمهشب هیچچیز نخورید» برای تمام عملها و زمانهای جراحی مناسب نیست. زمان قطع غذای جامد و مایعات را مطابق دستور مرکز جراحی رعایت کنید.
محیط خانه را آماده کنید
اگر وزنگذاری محدود میشود، پیش از عمل درباره واکر، عصا، محل خواب، سرویس بهداشتی، پلهها و کمک اعضای خانواده برنامهریزی کنید.
درباره منشأ گرافت اطلاع داشته باشید
پیش از رضایت آگاهانه باید بدانید:
- گرافت از بدن خودتان است یا اهداکننده؛
- محل برداشت کجاست؛
- ماده مصنوعی یا حیوانی استفاده میشود یا خیر؛
- مزیت انتخاب پیشنهادی چیست؛
- جایگزینهای موجود کداماند.
هنگام جراحی گرافت چه اتفاقی میافتد؟
جزئیات عمل براساس محل و علت متفاوت است، اما مراحل احتمالی عبارتاند از:
- انجام بیهوشی عمومی، بیحسی منطقهای یا بیحسی موضعی متناسب با نوع عمل
- دسترسی به محل نقص یا جوشنخوردگی
- برداشت بافت مرده، فیبروز یا استخوان عفونی در صورت نیاز
- آمادهسازی سطوح استخوان برای خونرسانی و ترمیم
- اصلاح یا تعویض وسیله تثبیت در صورت ناپایداری
- برداشت اتوگرافت یا آمادهسازی گرافت اهدایی یا مصنوعی
- قراردادن گرافت در محل
- تثبیت با پلاک، پیچ، میخ یا فیکساتور در صورت نیاز
- شستوشو و بستن زخم
در بعضی عملها، گرافت فقط در اطراف محل جوشنخوردگی قرار میگیرد و مستقیماً با پیچ ثابت نمیشود. وظیفه اصلی پلاک، میخ یا فیکساتور ایجاد ثبات برای ترمیم استخوان است.
آیا جراحی گرافت درد دارد؟
حین عمل، بیهوشی یا بیحسی مانع احساس درد میشود. پس از عمل ممکن است دو ناحیه دردناک باشد:
- محل اصلی جراحی
- محل برداشت استخوان در صورت استفاده از اتوگرافت
شدت درد به محل، حجم برداشت، نوع تثبیت و آستانه درد بیمار وابسته است. درد باید طی زمان روند کاهشی داشته باشد. افزایش ناگهانی درد، درد غیرقابلکنترل یا درد همراه تب، تورم شدید یا ترشح نیازمند بررسی است.
عوارض احتمالی گرافت استخوان
گرافت استخوان در بسیاری از بیماران با موفقیت انجام میشود؛ اما بدون ریسک نیست.
عوارض عمومی جراحی
- خونریزی
- هماتوم
- عفونت
- لخته خون
- عوارض بیهوشی
- آسیب عصب یا عروق
- مشکلات ترمیم زخم
عوارض محل برداشت اتوگرافت
- درد
- جای زخم دوم
- بیحسی یا حساسیت پوستی
- عفونت یا خونریزی
- ضعف یا ناراحتی موقت هنگام راهرفتن
- درد طولانیمدت در تعداد محدودی از بیماران
عوارض مربوط به گرافت
- جذب بیشازحد یا زودهنگام
- یکپارچهنشدن با استخوان میزبان
- تشکیل ناکافی استخوان جدید
- باقیماندن نقص
- عفونت محل گرافت
- شکستگی یا تغییر شکل
- نیاز به گرافت مجدد
- نیاز به اصلاح وسیله تثبیت
عوارض مربوط به آلوگرافت
انتقال بیماری از بافت اهدایی پس از غربالگری و فراوری بسیار نادر است، اما نمیتوان آن را مطلقاً صفر دانست. احتمال یکپارچهشدن نیز به نوع، اندازه و روش فراوری آلوگرافت وابسته است.
چه عواملی احتمال موفقیت گرافت را تعیین میکنند؟
نتیجه فقط به «نوع گرافت» وابسته نیست. موفقیت به تعادل سه عامل اصلی نیاز دارد:
ثبات مکانیکی
قطعات استخوان باید بهاندازه کافی ثابت باشند. حرکت نامناسب میتواند مانع تشکیل پل استخوانی شود؛ حتی اگر گرافت مناسبی استفاده شده باشد.
محیط زیستی مناسب
خونرسانی، بافت نرم سالم، سلولهای فعال و وضعیت تغذیهای مناسب برای استخوانسازی اهمیت دارند.
کنترل عفونت
وجود عفونت میتواند باعث شکست گرافت و وسیله تثبیت شود. در بعضی موارد، درمان عفونت و بازسازی استخوان در چند مرحله انجام میشود.
عوامل فردی مؤثر:
- سیگار، قلیان و سایر منابع نیکوتین
- دیابت کنترلنشده
- کمبود ویتامین D
- سوءتغذیه یا دریافت ناکافی پروتئین
- بیماری عروقی
- مصرف طولانیمدت بعضی داروها
- سن و کیفیت استخوان
- وزنگذاری زودتر از دستور
- رعایتنکردن پیگیری و فیزیوتراپی
گرافت استخوان چقدر طول میکشد تا جوش بخورد؟
یک زمان ثابت برای همه وجود ندارد. محل، اندازه نقص، نوع گرافت، سن، ثبات و بیماریهای زمینهای بر زمان ترمیم اثر میگذارند.
MedlinePlus بیان میکند که دوره اولیه بهبود ممکن است از چند هفته تا چند ماه متغیر باشد و جوشخوردن خود گرافت میتواند سه ماه یا بیشتر طول بکشد. MedlinePlus: Bone Graft
| دوره تقریبی | اتفاقات احتمالی |
|---|---|
| روزهای اول | کنترل درد، تورم، زخم و عوارض اولیه |
| هفته اول تا دوم | بررسی زخم و در صورت نیاز بخیهها |
| چند هفته نخست | حفظ ثبات، محدودیت وزنگذاری و شروع حرکت کنترلشده |
| چند ماه | ورود عروق و استخوان جدید، ارزیابی با رادیوگرافی |
| پس از تشکیل استخوان کافی | افزایش تدریجی وزنگذاری و فعالیت |
| ماههای بعد | بازسازی و قویترشدن تدریجی استخوان |
این جدول تقریبی است. بعضی گرافتهای کوچک سریعتر و بعضی نقصهای بزرگ یا جوشنخوردگیهای پیچیده بسیار دیرتر ترمیم میشوند.
چه زمانی میتوان بعد از گرافت راه رفت؟
اجازه راهرفتن و وزنگذاری به این عوامل وابسته است:
- استخوان تحت درمان
- اندازه و محل نقص
- استحکام پلاک، میخ یا فیکساتور
- کیفیت استخوان
- نوع گرافت
- تصاویر پیگیری
- وجود یا عدم وجود عفونت
- نوع جراحی همزمان
کاهش درد به معنی آمادهبودن استخوان برای وزن کامل نیست. وزنگذاری زودهنگام ممکن است باعث شکست وسیله، جابهجایی، تغییر شکل یا شکست گرافت شود.
برای آشنایی با تفاوت مراحل ترمیم و بازگشت به فعالیت در جراحی افزایش طول اندام، صفحه دوران نقاهت جراحی افزایش قد را ببینید.
مراقبتهای بعد از پیوند استخوان
- زخم و پانسمان را طبق دستور تمیز و خشک نگه دارید.
- وزنگذاری را فقط براساس برنامه جراح افزایش دهید.
- داروهای تجویزشده را مطابق دستور مصرف کنید.
- دارو یا مکمل جدید را بدون اطلاع تیم جراحی شروع نکنید.
- سیگار، قلیان و نیکوتین را کنار بگذارید.
- تمرینات فیزیوتراپی را در محدوده مجاز انجام دهید.
- مراجعات و تصویربرداریهای پیگیری را بهتعویق نیندازید.
- رژیم غذایی متعادل با پروتئین و ریزمغذیهای کافی داشته باشید.
- مصرف بیشتر کلسیم یا ویتامین D بدون تشخیص کمبود به معنی جوشخوردن سریعتر نیست.
مطالب مرتبط:
- تغذیه برای بهبود استخوان بعد از جراحی
- اهمیت فیزیوتراپی پس از جراحی
- فرایند جراحی افزایش قد از پذیرش تا ریکاوری
چه علائمی بعد از گرافت نیازمند پیگیری است؟
تماس سریع با تیم جراحی
- افزایش تدریجی درد بهجای کاهش آن
- قرمزی یا گرمی منتشر اطراف زخم
- افزایش تورم
- ترشح چرکی، بدبو یا رو به افزایش
- بازشدن زخم
- تب یا لرز
- بیحسی، گزگز یا ضعف جدید
- تغییر رنگ یا سردشدن اندام
- شلشدن بریس یا مشکل وسیله
- واردشدن ضربه یا وزن ناخواسته به ناحیه
دریافت فوری خدمات اورژانسی
- تنگی نفس ناگهانی
- درد قفسه سینه
- سرفه خونی
- تورم و درد ناگهانی ساق
- خونریزی کنترلنشده
- کاهش ناگهانی سطح هوشیاری
اگر گرافت استخوان جوش نخورد چه میشود؟
ابتدا باید علت شکست درمان مشخص شود. تکرار گرافت بدون یافتن علت زمینهای ممکن است نتیجه مشابهی ایجاد کند.
بررسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- رادیوگرافی و سیتیاسکن
- ارزیابی ثبات پلاک یا میخ
- بررسی عفونت
- نمونهبرداری و کشت
- بررسی خونرسانی و بافت نرم
- بررسی بیماریهای متابولیک و تغذیه
- ارزیابی مصرف سیگار و داروها
درمان بعدی ممکن است شامل اصلاح تثبیت، برداشت بافت ناسالم، درمان عفونت، گرافت مجدد، گرافت عروقی، روش غشای القاشده یا انتقال استخوان باشد.
آیا جایگزینی برای گرافت استخوان وجود دارد؟
پاسخ به علت و اندازه نقص بستگی دارد. گزینههای احتمالی عبارتاند از:
| گزینه | کاربرد احتمالی |
|---|---|
| اصلاح تثبیت | زمانی که مشکل اصلی ناپایداری مکانیکی است |
| مواد جایگزین استخوان | پرکردن بعضی نقصها یا ترکیب با گرافت |
| محرکهای استخوان | در موارد منتخب و با شواهد و محدودیتهای خاص |
| انتقال استخوان | برای بعضی نقصهای بزرگ و پیچیده |
| گرافت عروقی | نقصهای وسیع یا محیط زیستی ضعیف |
| بازسازی مرحلهای | در عفونت یا نقصهای پیچیده |
| پیگیری بدون جراحی فوری | وقتی هنوز معیار کافی برای جوشنخوردگی وجود ندارد |
روش انتقال استخوان با استفاده از استخوانسازی کششی میتواند در بعضی نقصهای بزرگ جایگزین گرافت حجیم شود؛ اما دوره درمان طولانی و پیچیدگیهای خاص خود را دارد. مطالعه کلاسیک درمان نقص استخوان ساق با روش ایلیزاروف
برای ارزیابی استخوانسازی ضعیف بعد از جراحی افزایش قد چه اطلاعاتی لازم است؟
ارزیابی دقیقتر زمانی ممکن است که این اطلاعات در دسترس باشند:
- رادیوگرافی قبل از عمل
- تصاویر بلافاصله بعد از جراحی
- رادیوگرافیهای متوالی روبهرو و نیمرخ
- تاریخ عمل و تاریخ شروع طولدهی
- استخوان تحت عمل؛ ساق یا ران
- روش و نوع وسیله مورد استفاده
- سرعت روزانه طولدهی
- مقدار نهایی افزایش طول
- برنامه وزنگذاری
- گزارش عمل
- سابقه تب، ترشح یا عفونت
- بیماریهای زمینهای و داروها
- مصرف سیگار یا نیکوتین
- نتایج آزمایشهای مرتبط در صورت انجام
هدف ارزیابی فقط پاسخ «گرافت لازم است یا نه» نیست. باید مشخص شود مشکل زیستی، مکانیکی، عفونی یا ترکیبی است.
شفافیت تجاری: این وبسایت متعلق به مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی افزایش قد و درمان بعضی عوارض مرتبط است و ممکن است از ارائه این خدمات منفعت مالی داشته باشد. معرفی ارزیابی یا جراحی تکمیلی به معنی مناسب بودن آن برای همه بیماران نیست.
پرسشهای متداول
گرافت استخوانی چیست؟
گرافت استخوان قراردادن استخوان یا ماده جایگزین در محل نقص یا جوشنخوردگی است تا چارچوب یا محرک لازم برای تشکیل استخوان جدید فراهم شود.
استخوان پیوندی را از کجا برمیدارند؟
در اتوگرافت، لگن یکی از محلهای رایج برداشت است. بسته به جراحی، ممکن است از استخوان نزدیک محل عمل یا نقاط دیگری استفاده شود. آلوگرافت از بانک بافت انسانی تهیه میشود.
آیا برداشت استخوان از لگن درد دارد؟
ممکن است محل برداشت برای چند روز یا چند هفته دردناک باشد. میزان درد به حجم برداشت و وضعیت بیمار بستگی دارد.
آیا پیوند استخوان پس زده میشود؟
گرافت استخوان مانند پیوند عضو نیست. آلوگرافت فراوری میشود و معمولاً به داروهای سرکوب ایمنی نیاز ندارد. بااینحال، ممکن است بهدلایل مکانیکی، زیستی یا عفونی با استخوان یکپارچه نشود.
آیا استخوان اهدایی بیماری منتقل میکند؟
بانکهای بافت اهداکنندگان را غربالگری و بافت را آزمایش و فراوری میکنند. خطر انتقال بیماری بسیار کم است، اما هیچ روش پزشکی را نمیتوان با خطر مطلقاً صفر معرفی کرد.
اتوگرافت بهتر است یا آلوگرافت؟
اتوگرافت معمولاً ظرفیت زیستی بیشتری دارد؛ ولی به محل برداشت دوم نیاز دارد. آلوگرافت درد محل برداشت ندارد و در حجمهای مختلف در دسترس است. انتخاب به شرایط نقص و بیمار بستگی دارد.
آیا گرافت مصنوعی به استخوان واقعی تبدیل میشود؟
بعضی مواد مصنوعی بهتدریج جذب و با استخوان جدید جایگزین میشوند و بعضی مدت بیشتری بهعنوان چارچوب باقی میمانند. رفتار آنها به جنس ماده و محل استفاده بستگی دارد.
گرافت استخوان چند ماه طول میکشد تا جوش بخورد؟
ترمیم میتواند سه ماه یا بیشتر طول بکشد. نقصهای بزرگ، عفونت، سیگار، دیابت یا ناپایداری ممکن است زمان را افزایش دهند.
آیا بعد از گرافت میتوان راه رفت؟
بسته به محل و استحکام تثبیت، ممکن است وزنگذاری کامل، محدود یا ممنوع باشد. اجازه راهرفتن باید از جراح دریافت شود.
آیا همیشه برای گرافت از پلاک یا پیچ استفاده میشود؟
خیر. نیاز به وسیله تثبیت به محل، نوع نقص و پایداری استخوان بستگی دارد. در بعضی موارد گرافت در اطراف محل تثبیتشده قرار میگیرد.
آیا گرافت برای تمام بیماران افزایش قد لازم است؟
خیر. در جراحی افزایش قد، استخوان جدید معمولاً با استخوانسازی کششی تشکیل میشود. گرافت فقط در بعضی موارد استخوانسازی ناکافی، جوشنخوردگی یا نقص استخوانی مطرح میشود.
آیا مصرف مکمل باعث موفقیت گرافت میشود؟
اصلاح یک کمبود واقعی میتواند برای سلامت استخوان مهم باشد، اما مصرف خودسرانه کلسیم، ویتامین D یا مکملهای دیگر تضمینکننده جوشخوردن نیست. ثبات، خونرسانی و کنترل عفونت نیز اهمیت اساسی دارند.
سیگار چه اثری بر گرافت دارد؟
سیگار و نیکوتین میتوانند خونرسانی و فعالیت سلولهای استخوانساز را کاهش دهند و احتمال عفونت و جوشنخوردن را افزایش دهند.
اگر گرافت موفق نشود، دوباره قابلدرمان است؟
در بسیاری از موارد گزینههای درمانی دیگری وجود دارد؛ اما ابتدا باید علت شکست مشخص شود. درمان ممکن است شامل اصلاح وسیله، کنترل عفونت، گرافت مجدد یا روش بازسازی دیگری باشد.
جمعبندی
پیوند استخوان یا گرافت استخوانی روشی برای کمک به ترمیم شکستگی، نقص استخوان، جوشنخوردگی یا ایجاد فیوژن است. گرافت ممکن است از بدن خود بیمار، بانک بافت انسانی، منبع حیوانی یا مواد مصنوعی تهیه شود.
اتوگرافت معمولاً ظرفیت زیستی بیشتری دارد، اما به محل برداشت دوم نیازمند است. آلوگرافت و مواد جایگزین، درد محل برداشت را حذف میکنند؛ ولی ویژگیهای زیستی متفاوتی دارند. انتخاب مناسب باید براساس اندازه نقص، ثبات، خونرسانی، عفونت و وضعیت بیمار انجام شود.
در جراحی افزایش قد، گرافت برای همه بیماران لازم نیست. اگر استخوانسازی ضعیف باشد، ابتدا باید علت مکانیکی، زیستی یا عفونی مشخص شود. قراردادن گرافت بدون اصلاح ناپایداری یا عفونت ممکن است کافی نباشد.
منابع
- Bone Graft – MedlinePlus
- Bone Grafts – MedlinePlus
- Bone and Tissue Transplantation – AAOS OrthoInfo
- Preparing for Orthopaedic Surgery – AAOS
- Bone Graft from Hip – Cambridge University Hospitals
- Bone Grafting for Dental Implants – Cambridge University Hospitals
- Bone Lengthening: Distraction Osteogenesis – PubMed
- Importance of Bone Health in Bone Lengthening – PubMed
درباره تهیه و بازبینی این مطلب
بازبینی پزشکی: دکتر نادر مطلبیزاده، جراح استخوان و مفاصل
شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸
حوزه فعالیت مرتبط: جراحی افزایش طول اندام و درمان عوارض استخوانی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۰۷
این محتوا برای آموزش عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، بررسی تصاویر یا برنامه درمانی فردی نیست. جزئیات انتخاب منابع، اصلاح خطاها و تعارض منافع در صفحه سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.