بیماری بلونت اختلالی در صفحه رشدِ بخش داخلی بالای استخوان ساق است. کندشدن رشد این قسمت باعث میشود ساق بهتدریج به سمت داخل زاویه پیدا کند و پا حالت پرانتزی بگیرد. برخلاف پای پرانتزی طبیعی در کودکان کمسن، انحراف ناشی از بلونت معمولاً اصلاح نمیشود یا با رشد کودک بیشتر به چشم میآید.
اگر انحراف یکطرفه است، شدت آن افزایش پیدا کرده، کودک میلنگد یا زانو هنگام قدمبرداشتن به سمت بیرون جابهجا میشود، برای ارزیابی به ارتوپد کودکان یا متخصص بازسازی و اصلاح بدشکلی اندام مراجعه کنید. بریس، کفش طبی یا مکمل را بدون تشخیص شروع نکنید.
بازبین پزشکی: دکتر نادر مطلبیزاده، جراح استخوان و مفاصل
در بیماری بلونت چه اتفاقی برای ساق میافتد؟
صفحه رشد در انتهای استخوانهای کودکان قرار دارد و شکل و طول نهایی استخوان را تعیین میکند. در بیماری بلونت، قسمت داخلی و پشتی صفحه رشد بالای استخوان درشتنی تحت تأثیر قرار میگیرد. رشد نامتوازن دو طرف صفحه، ساق را بهتدریج پرانتزی میکند و گاهی با چرخش ساق به داخل همراه است.
این تغییر فقط ظاهر پا را تحت تأثیر قرار نمیدهد. ادامه انحراف میتواند فشار وزن را بهصورت نامتعادل روی زانو توزیع کند، راهرفتن را تغییر دهد و در موارد یکطرفه باعث کوتاهترشدن اندام درگیر شود. بیماری پیشرفته یا عودکننده نیز ممکن است ناپایداری زانو و فرسایش زودرس مفصل را در سالهای بعد به دنبال داشته باشد. انجمن ارتوپدی کودکان آمریکای شمالی بلونت زودرس را اختلالی پیشرونده در صفحه رشد بالای درشتنی توصیف میکند که میتواند به بدشکلی و اختلاف طول اندام منجر شود.
علت دقیق بیماری کاملاً شناخته نشده است. وزن بالاتر و فشار مکانیکی بیشتر روی بخش داخلی زانو از عوامل خطر شناختهشدهاند، اما اضافهوزن بهتنهایی علت قطعی بلونت نیست و همه کودکان دارای اضافهوزن به این بیماری مبتلا نمیشوند.
پای پرانتزی طبیعی چه تفاوتی با بلونت دارد؟
پای بیشتر کودکان هنگام شروع راهرفتن کاملاً صاف نیست. در بسیاری از کودکان کمسن، انحراف دو پا متقارن است و با ادامه رشد کمتر میشود. تشخیص بلونت در مراحل ابتدایی همیشه با نگاهکردن به پا امکانپذیر نیست و گاهی مقایسه روند رشد و تصویربرداری لازم است.
| ویژگی | پای پرانتزی فیزیولوژیک | بیماری بلونت |
|---|---|---|
| روند تغییر | معمولاً با رشد کمتر میشود | ثابت میماند یا پیشرفت میکند |
| تقارن | اغلب در دو پا مشابه است | میتواند نامتقارن یا یکطرفه باشد |
| شکل انحراف | قوس معمولاً یکنواختتر است | زاویه بیشتر در قسمت بالای ساق دیده میشود |
| راهرفتن | معمولاً بدون لنگش یا ناپایداری واضح | امکان لنگش یا جابهجایی زانو هنگام تحمل وزن وجود دارد |
| اقدام مناسب | پایش رشد در صورت تأیید پزشک | ارزیابی تخصصی و برنامه درمانی بر اساس شدت |
بر اساس راهنمای آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا، پرانتزی فیزیولوژیک در کودکان بسیار کمسن اغلب بهتدریج بهتر میشود؛ درحالیکه بلونت بهدلیل اختلال صفحه رشد میتواند با رشد کودک واضحتر شود.
رویکرد اعلامشده مرکز این است که مشاهده پای پرانتزی در کودک بهتنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست؛ ابتدا باید مشخص شود انحراف بخشی گذرا از رشد است یا از یک بیماری زمینهای ناشی میشود.
چه نشانههایی نیاز به ارزیابی دارند؟
شدت ظاهری بهتنهایی تعیینکننده نیست. روند تغییر و نحوه راهرفتن اطلاعات مهمتری در اختیار پزشک قرار میدهند. ارزیابی تخصصی در این شرایط اهمیت بیشتری دارد:
- انحراف یک پا بیشتر از پای دیگر است.
- فرم پرانتزی با گذشت زمان واضحتر میشود.
- زانو هنگام هر قدم به سمت بیرون حرکت میکند.
- کودک میلنگد، زود خسته میشود یا از درد زانو شکایت دارد.
- پنجهها بهطور قابلتوجهی به داخل قرار میگیرند.
- اختلاف طول دو پا یا کوتاهی یک اندام دیده میشود.
- شکل پا برخلاف انتظار پزشک در مسیر اصلاح قرار نگرفته است.
بیماری بلونت معمولاً وضعیت اورژانسی نیست. درد ناگهانی و شدید، تب، قرمزی یا تورم مفصل، ناتوانی در ایستادن روی پا یا تغییر شکل پس از ضربه از علائم معمول بلونت نیستند و باید بدون تأخیر بررسی شوند؛ زیرا آسیب یا عفونت میتواند علت دیگری باشد.
بلونت زودرس و بلونت نوجوانان
شکل زودرس بیماری در سالهای ابتدایی رشد و نزدیک به دوره شروع راهرفتن ظاهر میشود. درگیری هر دو پا در این گروه بیشتر دیده میشود، هرچند یکطرفهبودن بیماری نیز امکان دارد. چرخش ساق به داخل و حرکت جانبی زانو هنگام راهرفتن از یافتههای مهماند.
نوع دیررس در کودکان بزرگتر و نوجوانان بروز میکند و بیشتر اوقات یک پا را درگیر میسازد. درد بخش داخلی زانو، لنگش، کوتاهی اندام و انحراف چندجهتی ساق در این گروه اهمیت بیشتری دارد. طبق راهنمای بلونت نوجوانان انجمن POSNA، مقدار رشد باقیمانده و شدت بدشکلی نقش تعیینکنندهای در انتخاب درمان دارند.
بیماری چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا زمان مشاهده انحراف، روند تغییر آن، سابقه رشد و وجود درد یا لنگش را بررسی میکند. در معاینه، راستای اندام، محل اصلی انحراف، چرخش ساق، ثبات زانو، طول دو پا و الگوی راهرفتن ارزیابی میشود.
در بیماری بلونت، ظاهر پا فقط بخشی از ارزیابی است؛ روند تغییر، تقارن دو پا، نحوه راهرفتن و تصویر ایستاده باید در کنار هم بررسی شوند.
در صورت شک به بلونت، رادیوگرافی ایستاده میتواند وضعیت صفحه رشد و محور پا را نشان دهد. در کودک بزرگتر یا موارد پیچیده، تصویر ایستاده از لگن تا مچ برای مشخصکردن سهم استخوان ران، ساق و مفصل زانو در انحراف مفید است. تصویربرداری پیشرفته معمولاً برای تشخیص اولیه لازم نیست و بیشتر در برنامهریزی موارد شدید یا بررسی چرخش و سطح مفصل استفاده میشود.
آزمایش خون، بلونت را تأیید نمیکند. پزشک زمانی آزمایش درخواست میکند که نشانههایی از راشیتیسم یا اختلال متابولیک استخوان وجود داشته باشد. راشیتیسم نیز میتواند باعث پای پرانتزی شود، اما علت و درمان آن با بلونت تفاوت دارد. تشخیص آن بر اساس مجموعهای از معاینه، تصویربرداری و آزمایشهاست؛ بنابراین مصرف خودسرانه ویتامین D یا کلسیم جای ارزیابی پزشکی را نمیگیرد. اطلاعات بیشتر درباره این تشخیص افتراقی در راهنمای راشیتیسم آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا آمده است.
درمان بیماری بلونت چگونه انتخاب میشود؟
یک روش واحد برای همه کودکان مناسب نیست. تصمیم درمانی بر اساس رشد باقیمانده، شدت و محل انحراف، یکطرفه یا دوطرفهبودن بیماری، چرخش ساق، وضعیت سطح مفصل، اختلاف طول پا و پاسخ به درمانهای قبلی گرفته میشود.
پایش و بریس
پایش بدون درمان فعال زمانی مناسب است که یافتهها بیشتر با پای پرانتزی طبیعی سازگار باشند یا پزشک برای تشخیص قطعی به مشاهده روند رشد نیاز داشته باشد. بلونت تأییدشده نباید بدون برنامه مشخص و پیگیری رها شود.
بریس میتواند در گروهی از کودکان کمسن با بیماری زودرس و خفیف مفید باشد. اثربخشی آن در موارد دوطرفه، شدید، دیرتشخیصدادهشده یا همراه با وزن بالا کمتر است. تناسب بریس، مدت استفاده و زمان ارزیابی پاسخ باید توسط تیم درمان تعیین شود؛ استفاده خودسرانه ممکن است فرصت درمان مناسب را به تأخیر بیندازد.
هدایت رشد
اگر کودک هنوز رشد کافی داشته باشد، جراح میتواند با محدودکردن موقت رشد سمت بیرونی صفحه، اجازه دهد سمت داخلی بهتدریج خود را جبران کند. این روش که هدایت رشد نام دارد، برای بدشکلیهای انتخابشده مناسب است و اصلاح آن تدریجی خواهد بود.
هدایت رشد به پیگیری منظم نیاز دارد تا اصلاح ناکافی، برگشت انحراف یا اصلاح بیش از حد بهموقع شناسایی شود. همچنین این روش همیشه چرخش داخلی ساق یا اختلاف طول قابلتوجه را برطرف نمیکند. راهنمای هدایت رشد POSNA بر انتخاب دقیق بیمار و زمانبندی مناسب تأکید دارد.
اصلاح جراحی استخوان
در بیماری شدید، نوع دیررس، پاسخندادن به درمان قبلی یا وجود انحراف چندجهتی، استئوتومی مطرح میشود. در این روش، استخوان ساق در محل برنامهریزیشده بریده و راستای آن اصلاح میشود. اصلاح ممکن است در همان جراحی یا بهتدریج با فیکساتور خارجی انجام گیرد.
بیماری پیشرفته گاهی سطح داخلی مفصل زانو را نیز درگیر میکند یا پل استخوانی در صفحه رشد ایجاد میشود. چنین وضعیتی ممکن است به ترکیبی از اصلاح محور، درمان صفحه رشد، بازسازی سطح مفصل و مدیریت اختلاف طول نیاز داشته باشد.
هیچ روشی برای تمام بیماران برتری قطعی ندارد. یک مرور نظاممند درباره درمان جراحی بلونت نیز کیفیت شواهد موجود برای تعیین یک روش بهینه را محدود دانسته است. احتمال عود و نیاز به درمان مرحلهای، دلیل ادامه پیگیری تا پایان رشد اسکلتی است.
آیا بیماری بلونت باعث کوتاهی پا میشود؟
کاهش رشد بخش داخلی درشتنی میتواند در بیماری یکطرفه یا پیشرفته، پای درگیر را کوتاهتر کند. اختلاف ظاهری طول همیشه به معنای کوتاهی واقعی استخوان نیست؛ کجی زانو نیز ممکن است یک پا را کوتاهتر نشان دهد. اندازهگیری دقیق با معاینه و تصویربرداری ایستاده انجام میشود.
در ارزیابی موارد پیشرفته، ابتدا محل اصلی انحراف و وضعیت محور زانو مشخص میشود. اختلاف طول باقیمانده یک مسئله درمانی جداگانه است و هر کودک مبتلا به بلونت کاندید افزایش طول اندام محسوب نمیشود.
برای آشنایی با مسیر ارزیابی بدشکلی میتوانید صفحه تشخیص و درمان زانوی پرانتزی را ببینید. صفحه درمان اختلاف طول پا نیز فقط برای بیمارانی مرتبط است که کوتاهی واقعی اندام در معاینه و تصویربرداری تأیید شده باشد.
والدین پیش از مراجعه چه کاری میتوانند انجام دهند؟
عکسهای قدیمی کودک در حالت ایستاده میتوانند روند تغییر فرم پا را نشان دهند. زمان شروع راهرفتن، وجود درد یا لنگش، سرعت تغییر انحراف و سابقه بیماریهای استخوانی را نیز یادداشت کنید و تصاویر پزشکی قبلی را همراه ببرید.
تا پیش از تشخیص، کفش اصلاحی، بریس یا مکمل را خودسرانه شروع نکنید. اگر وزن کودک بالاتر از محدوده سالم است، مدیریت آن باید بدون سرزنش و با کمک متخصص کودکان یا کارشناس تغذیه انجام شود. کاهش فشار اضافه بر زانو مفید است، اما جای درمان اختلال صفحه رشد را نمیگیرد.
منابع
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Bowed Legs—Genu Varum and Blount’s Disease
- Pediatric Orthopaedic Society of North America: Infantile Blount’s Disease
- Pediatric Orthopaedic Society of North America: Adolescent Blount Disease
- Pediatric Orthopaedic Society of North America: Hemiepiphysiodesis Technique
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Rickets
- Recurrence and Complication Rates of Surgical Treatment for Blount’s Disease؛ مرور نظاممند
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۱۹
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.