برای همه بیماران یک مسکن واحد بهعنوان «بهترین» انتخاب وجود ندارد. در بزرگسال مبتلا به شکستگی تأییدشده و درد خفیف، استامینوفن معمولاً یکی از انتخابهای اولیه است؛ البته به شرط آنکه منع مصرف نداشته باشد. داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن نیز در بعضی افراد مفیدند، اما برای بیماران کلیوی، افراد دارای سابقه زخم یا خونریزی گوارشی، مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون و برخی گروههای دیگر مناسب نیستند. درد شدید ممکن است به مسکن اپیوئیدی یا بیحسی موضعی و منطقهای در محیط درمانی نیاز داشته باشد.
اگر هنوز شکستگی بررسی نشده است، مصرف مسکن نباید مراجعه را به تأخیر بیندازد. عضو آسیبدیده را در همان وضعیتی که قرار دارد حمایت کنید، روی آن وزن نگذارید و برای صافکردن یا جاانداختن استخوان تلاش نکنید.
در شکستگی، انتخاب مسکن را فقط شدت درد تعیین نمیکند. وضعیت خونرسانی و عصب، نوع شکستگی، احتمال جراحی، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان نیز باید بررسی شوند. گاهی اصلاح آتل یا وضعیت استخوان از اضافهکردن یک مسکن قویتر مؤثرتر است.
مسکن، درمان شکستگی نیست
بخش مهمی از درد شکستگی از حرکت قطعات استخوان، تورم و آسیب بافتهای اطراف ناشی میشود. آتلبندی صحیح، جااندازی در صورت نیاز و محدودکردن حرکت گاهی بیش از افزایش قدرت دارو به کنترل درد کمک میکند.
معاینه همچنین برای بررسی خونرسانی، عملکرد عصب، باز یا بسته بودن شکستگی و احتمال نیاز به جراحی ضروری است. کاهش درد پس از مصرف دارو ثابت نمیکند که استخوان در وضعیت مناسبی قرار گرفته یا در حال جوشخوردن است.
کدام گروه دارویی ممکن است انتخاب شود؟
| گروه دارویی | جایگاه احتمالی | مهمترین احتیاط |
|---|---|---|
| استامینوفن یا پاراستامول | درد خفیف و بخشی از درمان ترکیبی درد شدیدتر | مصرف همزمان چند فرآورده حاوی استامینوفن میتواند به کبد آسیب بزند |
| داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی | کاهش درد و التهاب در افراد مناسب | خطر خونریزی گوارشی، آسیب کلیه و بعضی عوارض قلبی؛ دو داروی این گروه نباید خودسرانه با هم مصرف شوند |
| مسکنهای اپیوئیدی | درد متوسط تا شدید، معمولاً با تجویز و پیگیری پزشک | خوابآلودگی، تهوع، یبوست، اختلال تنفس، وابستگی و تداخل با الکل یا داروهای آرامبخش |
| بیحسی موضعی یا بلوک عصبی | بعضی شکستگیهای دردناک در اورژانس یا بیمارستان | فقط باید بهوسیله تیم درمان و با توجه به محل شکستگی انجام شود |
استامینوفن
استامینوفن التهاب را کاهش نمیدهد، اما برای بسیاری از بیماران گزینهای سادهتر برای تسکین درد است. مهمترین خطا، مصرف همزمان آن با داروهای ترکیبی سرماخوردگی یا مسکنهای نسخهای حاوی همین ماده است. نام ترکیبات روی بستهبندی را بررسی کنید و اگر بیماری کبدی دارید، الکل مصرف میکنید یا داروهای متعدد میخورید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
داروهای ضدالتهابی
ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و سلکوکسیب در گروه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی قرار میگیرند. مصرف یکی از این داروها مجوزی برای اضافهکردن داروی دیگری از همان خانواده نیست.
سابقه زخم یا خونریزی معده و روده، بیماری کلیوی، برخی بیماریهای قلبی، مصرف داروهای ضدانعقاد، حساسیت دارویی و بارداری میتواند انتخاب این داروها را تغییر دهد. سالمندان و افراد کمتوان نیز بیشتر در معرض بعضی عوارض قرار دارند. در این شرایط، انتخاب دارو باید فردی باشد.
مسکنهای اپیوئیدی و داروهای تزریقی
گاهی درد شدید شکستگی به مسکن قویتر نیاز دارد، اما اپیوئیدها داروی مناسب برای تهیه یا تزریق خودسرانه نیستند. شدت درد، وضعیت تنفس، سطح هوشیاری، داروهای همزمان و احتمال جراحی باید پیش از تجویز بررسی شود.
اگر چنین دارویی برای شما تجویز شده است، آن را با الکل، داروهای خوابآور یا داروی باقیمانده فرد دیگری ترکیب نکنید. خوابآلودگی شدید، دشواری تنفس یا بیدارنشدن طبیعی پس از مصرف، یک وضعیت اورژانسی است.
آیا داروهای ضدالتهابی جوشخوردن استخوان را مختل میکنند؟
نگرانی درباره ارتباط داروهای ضدالتهابی با جوشنخوردن استخوان از مطالعات آزمایشگاهی و برخی پژوهشهای مشاهدهای بهوجود آمده است. بااینحال، راهنمای مشترک انجمن تروما و انجمن ترومای ارتوپدی استفاده از این داروها را در بزرگسالان دچار شکستگی تروماتیک بهصورت مشروط توصیه میکند؛ زیرا کاهش درد و نیاز کمتر به اپیوئیدها معمولاً بر افزایش احتمالی و اندک خطر جوشنخوردن غلبه دارد.
این نتیجه به معنای مناسببودن دارو برای همه شکستگیها یا مصرف طولانیمدت خودسرانه نیست. نوع شکستگی، سابقه دیرجوشخوردن، بیماریهای همراه و برنامه جراحی باید در تصمیم پزشک لحاظ شود.
برای مصرف ایمنتر مسکن چه نکاتی اهمیت دارد؟
نام ماده مؤثره تمام داروهای مصرفی را بررسی کنید. دو نام تجاری متفاوت ممکن است یک ماده یا داروهایی از یک خانواده داشته باشند. افزایش درد نیز دلیل مناسبی برای کوتاهکردن فاصله مصرف یا اضافهکردن داروی دیگر نیست.
کودکان باید داروی متناسب با سن و وزن دریافت کنند و مقدار مصرف را نباید حدس زد. در بارداری، سالمندی، بیماری کبد یا کلیه، سابقه خونریزی گوارشی، مصرف داروهای رقیقکننده خون یا حساسیت به مسکنها، پیش از انتخاب دارو راهنمایی حرفهای لازم است.
تزریق دارو در منزل، استفاده از نسخه بیمار دیگر و مصرف فرآورده گیاهی با ادعای «جوشدادن سریع استخوان» میتواند درمان اصلی را به تأخیر بیندازد یا با داروهای بیمار تداخل ایجاد کند.
اقدامهای غیردارویی مؤثر
ثابت نگهداشتن مناسب عضو، رعایت محدودیت وزنگذاری و دنبالکردن دستور ارتوپد پایه کنترل درد هستند. پس از تثبیت شکستگی، بالا نگهداشتن عضو یا استفاده از سرمای پیچیدهشده در پارچه ممکن است تورم و ناراحتی را کاهش دهد؛ این اقدامات باید با نوع شکستگی، زخم و توصیه تیم درمان سازگار باشند.
محل شکستگی را ماساژ ندهید و برای امتحانکردن استحکام استخوان روی آن فشار وارد نکنید. فیزیوتراپی زمانی آغاز میشود که پزشک از پایداری کافی شکستگی مطمئن باشد؛ شروع زودهنگام یا حرکت خارج از برنامه میتواند نتیجه درمان را مختل کند.
چه دردی یک علامت هشدار است؟
افزایش سریع یا غیرعادی درد، بهویژه اگر با تورم سفت، احساس فشار، بیحسی، گزگز، ضعف یا دشواری حرکت همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری است. درد بسیار شدید زیر گچ که با داروی تجویزشده آرام نمیشود میتواند ناشی از فشار گچ، اختلال خونرسانی یا سندرم کمپارتمان باشد.
در تماسهای پس از گچگیری، افزایش درد همراه با بیحسی یا تغییر رنگ انگشتان بهعنوان درخواست مسکن بیشتر تلقی نمیشود؛ به بیمار توصیه میشود برای بررسی فشار گچ، خونرسانی و عصب فوراً ارزیابی شود.
در موارد زیر به اورژانس مراجعه کنید:
- استخوان از پوست بیرون زده یا زخم عمیقی روی محل شکستگی وجود دارد.
- عضو تغییر شکل واضح دارد یا خونریزی شدید متوقف نمیشود.
- انگشتان دست یا پا سرد، رنگپریده یا کبود شدهاند.
- بیحسی، ضعف یا ناتوانی تازه در حرکت انگشتان ایجاد شده است.
- درد یا تورم زیر گچ رو به افزایش است.
- تب، ترشح یا بوی نامطبوع از زیر گچ ایجاد شده است.
- پس از یک آسیب شدید، تنگی نفس، گیجی، غش یا نشانههای شوک دیده میشود.
تا رسیدن کمک، عضو را حرکت ندهید. روی استخوان بیرونزده فشار وارد نکنید و زخم را بدون دستکاری با پوشش تمیز محافظت کنید.
اگر درد مربوط به جراحی افزایش قد است
درد ناشی از استئوتومی برنامهریزیشده در جراحی افزایش قد با شکستگی اتفاقی یکسان نیست. کنترل درد در این شرایط بخشی از برنامه بیمارستانی و پیگیری جراح است و داروها نباید بدون هماهنگی تغییر کنند. افرادی که پرسششان به این جراحی مربوط است میتوانند ابتدا با مراحل و ملاحظات جراحی افزایش قد آشنا شوند.
در ارزیابی دکتر نادر مطلبیزاده، درد پس از استئوتومی برنامهریزیشده برای افزایش قد باید براساس مرحله جراحی، وضعیت بافت نرم، یافتههای معاینه و برنامه توانبخشی مدیریت شود؛ بنابراین نسخه دارویی شکستگی اتفاقی را نمیتوان بدون ارزیابی به این بیماران تعمیم داد.
در شکستگی معمولی نیز اگر داروی تجویزشده درد را کنترل نمیکند، بهجای افزایش خودسرانه مصرف، با مرکز درمانی یا پزشک معالج تماس بگیرید. گاهی علت درد، نیاز به بررسی دوباره آتل، گچ، وضعیت استخوان یا عوارض شکستگی دارد.
منابع
- NICE؛ راهنمای کنترل درد در شکستگیهای غیرپیچیده
- EAST و Orthopedic Trauma Association؛ اثربخشی و ایمنی داروهای ضدالتهابی پس از ترومای ارتوپدی
- Orthopaedic Trauma Association؛ راهنمای مدیریت درد حاد پس از آسیب اسکلتیعضلانی
- FDA؛ پیشگیری از مصرف بیشازحد استامینوفن
- CDC؛ راهنمای تجویز ایمن اپیوئیدها برای درد
- NHS؛ راهنمای شکستگی پا و علائم نیازمند مراجعه فوری
- NHS؛ سندرم کمپارتمان و علائم خطر
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۲۰
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.