استئوتومی نوعی جراحی برنامهریزیشده است که در آن جراح استخوان را برش میدهد تا زاویه، راستا، چرخش، شکل یا طول آن را اصلاح کند. پس از قرارگرفتن استخوان در موقعیت جدید، معمولاً از پلاک، پیچ، پین، میله یا فیکساتور برای ثابت نگهداشتن آن استفاده میشود تا استخوان جوش بخورد.
این عمل ممکن است برای درمان پای پرانتزی، زانوی ضربدری، آرتروز یکطرفه زانو، بدجوشخوردگی شکستگی، چرخش غیرطبیعی استخوان، اختلاف طول پا یا بخشی از فرایند افزایش طول اندام انجام شود. استئوتومی روی استخوانهای مختلفی مانند ران، ساق، لگن، زانو، پا، فک و ستون فقرات کاربرد دارد؛ اما نوع برش و دوران نقاهت در همه این جراحیها یکسان نیست.
خلاصه مطلب
در استئوتومی، استخوان بهصورت کنترلشده برش داده و در موقعیت تازه تثبیت میشود. هدف میتواند اصلاح انحراف، توزیع بهتر فشار روی مفصل، اصلاح چرخش یا طول اندام باشد. استئوتومی بهتنهایی یک روش مشخص نیست و نتیجه آن به تشخیص محل واقعی تغییر شکل، مقدار اصلاح، کیفیت تثبیت و برنامه بازتوانی بستگی دارد.
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۱۵
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.
- چرا در استئوتومی استخوان را برش میدهند؟
- استئوتومی برای چه مشکلاتی انجام میشود؟
- آیا استئوتومی همان شکستن استخوان است؟
- تفاوت استئوتومی با چند اصطلاح مشابه
- انواع استئوتومی بر اساس روش برش
- استئوتومی گوه باز چیست؟
- استئوتومی گوه بسته چیست؟
- انواع استئوتومی بر اساس هدف
- استئوتومی زانو چیست؟
- استئوتومی بالای تیبیا یا HTO
- استئوتومی انتهای فمور یا DFO
- استئوتومی دو سطحی چیست؟
- آیا هر پای پرانتزی یا ضربدری به استئوتومی نیاز دارد؟
- استئوتومی برای چه افرادی انتخاب مناسبتری است؟
- چه عواملی ممکن است جراحی را به تأخیر بیندازند؟
- قبل از استئوتومی چه بررسیهایی انجام میشود؟
- استئوتومی چگونه انجام میشود؟
- استخوان بعد از استئوتومی چگونه ثابت میشود؟
- آیا در استئوتومی پیوند استخوان لازم است؟
- استئوتومی بهتر است یا تعویض مفصل؟
- دوران نقاهت استئوتومی چگونه است؟
- جوشخوردن استئوتومی چقدر طول میکشد؟
- عوارض احتمالی استئوتومی چیست؟
- چه علائمی بعد از عمل نیازمند بررسی فوری هستند؟
- نقش استئوتومی در جراحی افزایش طول اندام چیست؟
- آیا در یک جراحی میتوان انحراف و اختلاف طول را همزمان اصلاح کرد؟
- چگونه احتمال عوارض را کاهش دهیم؟
- سؤالات متداول درباره استئوتومی
- جمعبندی
- منابع علمی
چرا در استئوتومی استخوان را برش میدهند؟
این سؤال برای بسیاری از بیماران پیش میآید: چرا جراح باید استخوانی را که ظاهراً سالم است برش دهد؟
پاسخ در نحوه انتقال نیرو در اندام نهفته است. گاهی درد فقط از یک نقطه آغاز میشود، اما علت اصلی آن راستای نامناسب استخوان است.
فرض کنید فردی پای پرانتزی دارد و هنگام ایستادن، وزن بدن بیشتر از قسمت داخلی زانو عبور میکند. اگر غضروف همین قسمت نیز آسیب دیده باشد، فشار مداوم میتواند درد و فرسایش مفصل را بیشتر کند. با اصلاح زاویه استخوان ساق یا ران، مسیر عبور وزن تغییر میکند و بخشی از فشار به ناحیه سالمتر مفصل منتقل میشود.
در این حالت، جراح غضروف ازدسترفته را مستقیماً بازسازی نمیکند؛ بلکه شرایط مکانیکی مفصل را تغییر میدهد تا فشار کمتری به بخش آسیبدیده وارد شود. این رویکرد در بیماران مناسب میتواند درد را کاهش دهد، راستای پا را اصلاح کند و نیاز به تعویض مفصل را به تعویق بیندازد. بااینحال، تضمینی وجود ندارد که بیمار در آینده هرگز به تعویض مفصل نیاز پیدا نکند.
استئوتومی برای چه مشکلاتی انجام میشود؟
اهداف استئوتومی را میتوان در چند گروه قرار داد.
اصلاح زاویه استخوان
در پای پرانتزی یا زانوی ضربدری، محور مکانیکی اندام از مسیر طبیعی خود خارج شده است. استئوتومی میتواند زاویه استخوان ران، ساق یا هر دو را اصلاح کند.
اصلاح چرخش استخوان
گاهی استخوان ران یا ساق بیش از حد به داخل یا خارج چرخیده است. این وضعیت ممکن است باعث شود زانو یا پنجه پا هنگام راهرفتن به داخل یا بیرون متمایل شود.
در استئوتومی چرخشی، استخوان پس از برش حول محور خود چرخانده و در موقعیت صحیح ثابت میشود.
اصلاح بدجوشخوردگی شکستگی
اگر شکستگی با زاویه، چرخش یا کوتاهی نامناسب جوش بخورد، ممکن است ظاهر اندام، راهرفتن و فشار روی مفاصل تغییر کند.
در استئوتومی اصلاحی، استخوان جوشخورده دوباره در محل برنامهریزیشده برش داده میشود تا راستا، طول یا چرخش آن اصلاح شود.
انتقال فشار از قسمت آسیبدیده مفصل
این هدف بیشتر در استئوتومی اطراف زانو مطرح است. با تغییر محور اندام، نیرو از بخش فرسوده مفصل به ناحیه سالمتر منتقل میشود. این روش بیشتر در آرتروز محدود به یک قسمت زانو و در بیمارانی مطرح میشود که حفظ مفصل طبیعی برای آنها اولویت دارد.
اصلاح اختلاف طول اندام
در بعضی بیماران، استئوتومی بخشی از درمان کوتاهی یا اختلاف طول پا است. بسته به شرایط، استخوان ممکن است کوتاه شود، بهطور مستقیم اصلاح شود یا برای افزایش تدریجی طول آماده گردد.
جزئیات روشهای تشخیص و درمان در صفحه اختلاف طول پا چیست و چه زمانی درمان لازم است؟ توضیح داده شده است.
اصلاح شکل مفصل یا استخوان
استئوتومی در بعضی مشکلات لگن، شست پا، فک و ستون فقرات نیز برای تغییر شکل استخوان و بهبود عملکرد انجام میشود. انتخاب تکنیک در این نواحی کاملاً متفاوت است و باید جداگانه ارزیابی شود.
آیا استئوتومی همان شکستن استخوان است؟
استئوتومی و شکستگی هر دو باعث ایجاد گسستگی در استخوان میشوند، اما شرایط آنها تفاوت اساسی دارد.
در شکستگی، استخوان معمولاً بهدلیل ضربه و بهشکل ناخواسته میشکند. محل، جهت و تعداد قطعات از قبل انتخاب نشدهاند و ممکن است بافت نرم اطراف نیز آسیب ببیند.
در استئوتومی، محل و جهت برش از پیش اندازهگیری شدهاند. جراحی در محیط کنترلشده انجام میشود و استخوان بلافاصله در راستای برنامهریزیشده قرار میگیرد و ثابت میشود.
از نظر زیستی، محل استئوتومی مانند یک شکستگی جراحیشده باید جوش بخورد. به همین دلیل کیفیت استخوان، پایداری تثبیت، خونرسانی، مصرف نیکوتین و رعایت محدودیتهای پس از عمل بر نتیجه اثر میگذارند.
تفاوت استئوتومی با چند اصطلاح مشابه
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| استئوتومی | برش برنامهریزیشده استخوان برای اصلاح شکل، زاویه، چرخش یا طول |
| استئکتومی | برداشتن بخشی از استخوان |
| استئوسنتز | ثابتکردن استخوان با پلاک، پیچ، میله یا ابزار دیگر |
| آرتروسکوپی | مشاهده و درمان داخل مفصل با دوربین باریک |
| آرتروپلاستی | بازسازی یا تعویض مفصل |
| پیوند استخوان | قراردادن استخوان یا ماده جایگزین در محل نقص یا نیاز به ترمیم |
| کورتیکوتومی | برش محدودتر بخش قشری استخوان در بعضی تکنیکهای بازسازی یا افزایش طول |
ممکن است در یک جراحی چند مورد از این روشها کنار هم انجام شوند. برای مثال، استئوتومی انجام شود، سپس استخوان با پلاک ثابت گردد و در فضای ایجادشده نیز گرافت قرار گیرد.
انواع استئوتومی بر اساس روش برش
روشهای استئوتومی بسیار متنوعاند، اما دو اصطلاح «گوه باز» و «گوه بسته» بیشتر از بقیه در جراحیهای اصلاح محور شنیده میشوند.
استئوتومی گوه باز چیست؟
در روش گوه باز، استخوان از یک سمت برش داده میشود و سمت دیگر تا حد ممکن مانند یک لولا باقی میماند. جراح شکاف را بهاندازه محاسبهشده باز میکند تا زاویه مطلوب به دست آید.
سپس استخوان در موقعیت جدید با پلاک و پیچ ثابت میشود. بسته به اندازه شکاف، نوع استخوان، تکنیک جراحی و نظر جراح، ممکن است از پیوند استخوان یا ماده جایگزین استفاده شود.
مزیت این روش آن است که مقدار اصلاح با بازکردن تدریجی شکاف تنظیم میشود. در مقابل، شکاف ایجادشده باید با استخوان جدید پر شود و تثبیت مناسب اهمیت زیادی دارد.
استئوتومی گوه بسته چیست؟
در گوه بسته، قطعهای مثلثیشکل از استخوان برداشته میشود. سپس دو سطح باقیمانده به یکدیگر نزدیک و ثابت میشوند.
در این روش تماس مستقیم استخوانی بیشتری ایجاد میشود؛ اما برداشتن گوه ممکن است طول استخوان را اندکی تغییر دهد و تنظیم دقیق مقدار استخوان برداشتهشده اهمیت دارد.
هیچیک از این دو روش برای همه بیماران برتری مطلق ندارد. محل تغییر شکل، مقدار اصلاح، کیفیت استخوان، بافت نرم اطراف، تجربه جراح و برنامه توانبخشی در انتخاب روش نقش دارند.
مقایسه گوه باز و بسته
| ویژگی | گوه باز | گوه بسته |
|---|---|---|
| روش اصلاح | بازکردن شکاف در محل برش | برداشتن یک گوه استخوانی |
| تماس استخوانی | میان دو سطح فاصله ایجاد میشود | دو سطح به یکدیگر نزدیک میشوند |
| اثر احتمالی بر طول | ممکن است طول را اندکی افزایش دهد | ممکن است طول را اندکی کاهش دهد |
| نیاز به گرافت | در بعضی موارد مطرح است | معمولاً کمتر مطرح میشود |
| تنظیم زاویه | با میزان بازشدن شکاف | با اندازه گوه برداشتهشده |
| تثبیت | معمولاً پلاک و پیچ | پلاک، پیچ یا سایر وسایل تثبیت |
انواع استئوتومی بر اساس هدف
استئوتومی اصلاح زاویه
برای اصلاح پای پرانتزی، زانوی ضربدری یا انحراف استخوان پس از شکستگی انجام میشود.
استئوتومی چرخشی
برای اصلاح چرخش غیرطبیعی استخوان ران یا ساق به کار میرود.
استئوتومی کوتاهکننده
در برخی اختلافهای طول اندام، ممکن است بخشی از طول استخوان بلندتر کم شود. این روش فقط در شرایط خاص و پس از بررسی تناسب اندام و اختلاف واقعی مطرح میشود.
استئوتومی افزایش طول
در این روش، استخوان پس از برش ثابت میشود و دو قطعه آن بهتدریج از یکدیگر فاصله میگیرند. بافت استخوانی جدید در فضای میان دو قطعه تشکیل میشود.
استئوتومی اصلاحی بدجوشخوردگی
برای استخوانی انجام میشود که پس از شکستگی با زاویه، چرخش یا طول نامناسب جوش خورده است.
استئوتومی زانو چیست؟
استئوتومی زانو در واقع برش استخوان ران، استخوان ساق یا هر دو در نزدیکی زانو است. هدف اصلی، اصلاح راستای اندام و تغییر نحوه توزیع فشار در مفصل است.
محل جراحی بر اساس محل واقعی تغییر شکل تعیین میشود؛ نه فقط ظاهر زانو یا محل احساس درد. جراح ممکن است استئوتومی را در تیبیا، فمور یا در موارد پیچیده در هر دو استخوان انجام دهد.
استئوتومی بالای تیبیا یا HTO
در استئوتومی بالای تیبیا، برش در قسمت بالایی استخوان درشتنی و کمی پایینتر از مفصل زانو انجام میشود.
این روش بیشتر در برخی بیماران مبتلا به پای پرانتزی و فرسایش قسمت داخلی زانو مطرح است. با اصلاح زاویه ساق، محور تحمل وزن به سمت بخش سالمتر مفصل جابهجا میشود.
HTO ممکن است به روش گوه باز یا بسته انجام شود. انتخاب روش به مقدار و محل اصلاح، ساختار استخوان و برنامه جراح بستگی دارد.
برای توضیح دقیقتر درباره ارزیابی محور و گزینههای درمان میتوانید صفحه زانوی پرانتزی؛ تشخیص و درمان را مطالعه کنید.
استئوتومی انتهای فمور یا DFO
در استئوتومی انتهای فمور، برش در بخش پایینی استخوان ران و بالاتر از مفصل زانو ایجاد میشود.
این روش بیشتر برای برخی الگوهای زانوی ضربدری یا انحرافی به کار میرود که منشأ اصلی آن استخوان ران است. در بعضی بیماران، فشار بیشتری به بخش خارجی زانو وارد میشود و اصلاح فمور میتواند این توزیع نیرو را تغییر دهد.
اطلاعات تکمیلی در صفحه زانوی ضربدری چیست و چگونه درمان میشود؟ آمده است.
استئوتومی دو سطحی چیست؟
گاهی انحراف فقط از استخوان ران یا فقط از استخوان ساق ایجاد نشده است. در این شرایط، اصلاح کامل از یک نقطه ممکن است زاویه غیرطبیعی جدیدی در مفصل ایجاد کند.
جراح ممکن است اصلاح را میان فمور و تیبیا تقسیم کند. این روش که استئوتومی دو سطحی نامیده میشود، بیشتر در تغییر شکلهای پیچیده یا شدید مطرح است.
تشخیص محل واقعی انحراف بدون رادیوگرافی ایستاده از کل اندام و اندازهگیری دقیق زوایا امکانپذیر نیست.
آیا هر پای پرانتزی یا ضربدری به استئوتومی نیاز دارد؟
خیر. ظاهر متفاوت پا بهتنهایی دلیل جراحی نیست.
تصمیم به استئوتومی به این عوامل بستگی دارد:
- شدت و محل انحراف
- وجود درد یا محدودیت عملکرد
- وضعیت غضروف زانو
- میزان فرسایش مفصل
- سن اسکلتی و باز یا بستهبودن صفحه رشد
- وضعیت رباطها و مینیسک
- طول دو اندام
- چرخش استخوان ران و ساق
- وزن و سطح فعالیت
- روند پیشرفت تغییر شکل
- اثر انحراف بر راهرفتن و مفاصل اطراف
در کودک دارای صفحه رشد باز، ممکن است روشهای هدایت رشد مطرح شوند و استئوتومی انتخاب اول نباشد. در بزرگسال، نوع درمان بر اساس ساختار کامل اندام تعیین میشود.
استئوتومی برای چه افرادی انتخاب مناسبتری است؟
کاندید مناسب برای همه انواع استئوتومی تعریف یکسانی ندارد. در استئوتومی اطراف زانو، شرایط مطلوبتر معمولاً شامل این موارد است:
- انحراف استخوانی قابلاندازهگیری
- درد و آسیب متمرکزتر در یک بخش مفصل
- دامنه حرکت قابلقبول
- مفصل نسبتاً پایدار
- کیفیت مناسب استخوان
- توانایی رعایت محدودیت وزنگذاری
- آمادگی برای انجام فیزیوتراپی
- انتظار واقعبینانه از نتیجه
سن بهتنهایی معیار کافی نیست. وضعیت غضروف، شدت آرتروز، وزن، مصرف دخانیات، سطح فعالیت و بیماریهای همراه نیز بر نتیجه اثر دارند. انتخاب درست بیمار و برنامهریزی پیش از عمل از عوامل اصلی موفقیت استئوتومی زانو محسوب میشوند.
چه عواملی ممکن است جراحی را به تأخیر بیندازند؟
این موارد ممکن است ابتدا نیاز به درمان یا اصلاح داشته باشند:
- عفونت فعال
- دیابت یا بیماری زمینهای کنترلنشده
- خونرسانی نامناسب اندام
- کیفیت بسیار ضعیف استخوان
- مصرف نیکوتین
- محدودیت شدید و ثابت مفصل
- آرتروز گسترده در چند بخش زانو
- اضافهوزن قابلتوجه در بعضی پروندهها
- ناتوانی در رعایت برنامه فیزیوتراپی
- مشکل پوستی یا زخم در محل جراحی
- انتظارات غیرواقعی
مصرف دخانیات خطر دیرجوشخوردگی و جوشنخوردگی را افزایش میدهد. به همین دلیل ممکن است جراح قطع کامل نیکوتین را پیش از عمل و در دوره ترمیم ضروری بداند.
قبل از استئوتومی چه بررسیهایی انجام میشود؟
برنامهریزی استئوتومی فقط با مشاهده ظاهر پا انجام نمیشود.
شرح حال و معاینه
جراح محل درد، زمان شروع علائم، آسیب قبلی، جراحیها، سطح فعالیت و محدودیتهای روزمره را بررسی میکند.
در معاینه، راستای اندام، دامنه حرکت، ثبات مفصل، قدرت عضلات، نحوه راهرفتن، اختلاف طول و چرخش استخوان ارزیابی میشوند.
رادیوگرافی ایستاده
برای اصلاح محور اندام تحتانی، معمولاً رادیوگرافی در حالت ایستاده اهمیت زیادی دارد. در این تصویر مسیر تحمل وزن، زوایای ران و ساق، محل انحراف و وضعیت فضای مفصلی بررسی میشوند.
تصویر محدود زانو همیشه برای تعیین منشأ انحراف کافی نیست.
سیتیاسکن
اگر چرخش استخوان یا تغییر شکل پیچیده مطرح باشد، سیتیاسکن میتواند اطلاعات دقیقتری درباره ساختمان سهبعدی استخوان فراهم کند.
MRI
در صورت نیاز، MRI برای بررسی غضروف، مینیسک، رباطها و سایر بافتهای نرم مفصل استفاده میشود.
آزمایشها و ارزیابی عمومی
پیش از جراحی ممکن است آزمایش خون، بررسی قلب، ارزیابی بیهوشی و بررسی بیماریهای زمینهای لازم باشد. نوع آزمایشها به سن، سلامت عمومی و وسعت عمل بستگی دارد.
استئوتومی چگونه انجام میشود؟
مراحل دقیق بر اساس محل و نوع جراحی متفاوتاند، اما روند کلی معمولاً چنین است:
- بیمار بیهوشی عمومی، نخاعی یا بیحسی مناسب دریافت میکند.
- محل جراحی آماده و ضدعفونی میشود.
- جراح از طریق برش پوستی به استخوان دسترسی پیدا میکند.
- محل و جهت برش با ابزارهای راهنما مشخص میشود.
- استخوان با ابزار جراحی برش داده میشود.
- زاویه، چرخش یا طول طبق برنامه اصلاح میشود.
- موقعیت استخوان با تصویربرداری حین عمل کنترل میشود.
- استخوان با پلاک، پیچ، میله، پین یا فیکساتور ثابت میشود.
- در صورت نیاز، پیوند استخوان در فضای ایجادشده قرار میگیرد.
- زخم بسته و پانسمان میشود.
در بعضی استئوتومیهای زانو، آرتروسکوپی نیز برای بررسی وضعیت غضروف، مینیسک یا مناسببودن بیمار انجام میشود. این مرحله برای تمام بیماران ضروری نیست.
استخوان بعد از استئوتومی چگونه ثابت میشود؟
انتخاب وسیله تثبیت به محل برش، مقدار اصلاح و هدف جراحی بستگی دارد.
وسایل رایج عبارتاند از:
- پلاک و پیچ
- میله داخل استخوانی
- پیچهای مستقل
- پین یا سیم
- فیکساتور خارجی
- دستگاههای داخلی افزایش طول
وسیله باید موقعیت اصلاحشده را تا زمان تشکیل استخوان کافی حفظ کند. حرکت غیرعادی محل برش میتواند ترمیم را مختل کند؛ در مقابل، ثبات مناسب و فشار مکانیکی کنترلشده به جوشخوردن کمک میکنند.
فلزات همیشه پس از جوشخوردن خارج نمیشوند. اگر وسیله درد، تحریک بافت، عفونت یا مشکل دیگری ایجاد نکند، ممکن است در بدن باقی بماند. تصمیم به خارجکردن آن باید جداگانه گرفته شود.
آیا در استئوتومی پیوند استخوان لازم است؟
همیشه نه.
در بعضی استئوتومیهای گوه باز، فضای ایجادشده بدون گرافت و با تثبیت مناسب جوش میخورد. در شکافهای بزرگتر، استخوان با کیفیت پایین یا بعضی جراحیهای بازسازی ممکن است جراح استفاده از گرافت یا ماده جایگزین را مناسب بداند.
گرافت ممکن است از بدن خود بیمار، استخوان اهدایی یا مواد جایگزین تهیه شود. نوع و ضرورت آن به شرایط همان جراحی بستگی دارد.
برای آشنایی با انواع گرافت میتوانید مقاله پیوند استخوان یا گرافت چیست؟ را بخوانید.
استئوتومی بهتر است یا تعویض مفصل؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه وجود ندارد.
| استئوتومی | تعویض مفصل |
|---|---|
| مفصل طبیعی تا حد زیادی حفظ میشود | سطوح آسیبدیده با اجزای مصنوعی جایگزین میشوند |
| راستای استخوان و مسیر نیرو اصلاح میشود | سطح مفصل بازسازی میشود |
| استخوان باید در محل برش جوش بخورد | استخوان به اجزای پروتز متصل میشود |
| بیشتر در آسیب محدودتر و بیمار مناسب مطرح است | بیشتر در آرتروز پیشرفته و گسترده مطرح میشود |
| امکان فعالیتهای پرفشارتر در برخی بیماران حفظ میشود | محدودیتهای مربوط به مفصل مصنوعی باید در نظر گرفته شوند |
| ممکن است تعویض مفصل را عقب بیندازد | درمان جایگزینی مفصل است |
اگر آرتروز فقط یک بخش زانو را درگیر کرده و انحراف قابلاصلاحی وجود داشته باشد، استئوتومی ممکن است گزینه مناسبی باشد. در آرتروز گسترده، محدودیت شدید حرکت یا تخریب چندبخشی، تعویض مفصل ممکن است انتخاب منطقیتری باشد.
تصمیم فقط بر اساس سن گرفته نمیشود و مقایسه باید براساس تصویر، معاینه، فعالیت و انتظار بیمار انجام گیرد. استئوتومی میتواند علائم را کاهش دهد، اما احتمال نیاز آینده به تعویض مفصل همچنان وجود دارد.
دوران نقاهت استئوتومی چگونه است؟
دوران نقاهت به محل جراحی، نوع برش، وسیله تثبیت، کیفیت استخوان و شرایط بیمار وابسته است.
روزهای نخست
در روزهای اول، کنترل درد، مراقبت از زخم، کاهش تورم و پیشگیری از لخته اهمیت دارد. حرکت مچ پا و تمرینهایی که تیم درمان تعیین کرده است معمولاً زود آغاز میشوند.
مدت بستری در همه استئوتومیها یکسان نیست. بعضی بیماران زودتر مرخص میشوند و جراحیهای پیچیدهتر ممکن است به بستری طولانیتری نیاز داشته باشند.
وزنگذاری روی پا
زمان شروع وزنگذاری را جراح تعیین میکند. ممکن است برای مدتی استفاده از واکر یا عصا و وزنگذاری محدود لازم باشد.
نباید زمان کنارگذاشتن عصا فقط براساس کاهش درد تعیین شود. نوع استئوتومی، پایداری وسیله و شواهد رادیولوژیک جوشخوردن اهمیت دارند.
فیزیوتراپی
اهداف اولیه فیزیوتراپی عبارتاند از:
- حفظ دامنه حرکت مفصل
- کاهش تورم
- جلوگیری از ضعف شدید عضلات
- آموزش صحیح استفاده از واکر یا عصا
- پیشگیری از الگوی راهرفتن نادرست
در مراحل بعد، تمرکز روی افزایش قدرت، تعادل، کنترل زانو و بازگشت تدریجی به فعالیت قرار میگیرد. برنامه باید با میزان مجاز تحمل وزن و وضعیت جوشخوردن هماهنگ باشد.
اطلاعات تکمیلی در صفحه فیزیوتراپی بعد از جراحی آمده است.
رادیوگرافیهای پیگیری
عکسهای دورهای برای بررسی حفظ زاویه، وضعیت پلاک و پیچ و تشکیل استخوان جدید انجام میشوند.
کمشدن درد نشانه خوبی است، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که محل استئوتومی کاملاً جوش خورده است.
بازگشت به کار و رانندگی
بازگشت به کار به محل جراحی، نوع شغل، پای عملشده، مصرف داروهای مسکن و توان کنترل اندام بستگی دارد.
فردی که کار اداری دارد معمولاً زودتر از فردی که کار سنگین یا ایستاده انجام میدهد بازمیگردد. رانندگی نیز باید پس از کسب کنترل کافی پا، واکنش مناسب و اجازه تیم درمان شروع شود.
بازگشت به ورزش
بازگشت به ورزش یک مرحله جدا از جوشخوردن اولیه است. قدرت عضلات، تعادل، دامنه حرکت و کیفیت الگوی راهرفتن باید بازیابی شوند.
ورزشهای پرفشار یا برخوردی معمولاً دیرتر از فعالیتهای کمفشار آغاز میشوند. زمان مشخص باید برای همان بیمار تعیین شود.
جوشخوردن استئوتومی چقدر طول میکشد؟
نمیتوان یک زمان ثابت برای همه اعلام کرد. جوشخوردن معمولاً چند ماه زمان میبرد، اما این مدت تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد:
- محل استئوتومی
- نوع گوه
- اندازه شکاف
- میزان تماس سطوح استخوانی
- نوع تثبیت
- کیفیت استخوان
- سن و سلامت عمومی
- مصرف دخانیات
- دیابت و بیماریهای زمینهای
- تغذیه
- میزان وزنگذاری
- وجود عفونت
جراح با مقایسه رادیوگرافیهای دورهای درباره افزایش وزنگذاری و کنارگذاشتن وسیله کمکی تصمیم میگیرد.
عوارض احتمالی استئوتومی چیست؟
هر جراحی استخوانی با خطراتی همراه است. نوع و میزان خطر به محل عمل و شرایط بیمار بستگی دارد.
عوارض احتمالی عبارتاند از:
- عفونت زخم یا عفونت عمقی استخوان
- خونریزی
- لخته خون در پا یا ریه
- آسیب عصب یا رگ
- بیحسی اطراف برش
- خشکی مفصل
- ضعف عضلات
- درد ماندگار
- اصلاح کمتر یا بیشتر از مقدار موردنظر
- از دست رفتن زاویه اصلاحشده
- شکستگی ناخواسته در امتداد برش
- دیرجوشخوردگی
- جوشنخوردگی
- بدجوشخوردگی
- لقشدن یا شکست وسیله تثبیت
- درد و تحریک ناشی از پلاک
- نیاز به جراحی مجدد
این فهرست به معنی شایعبودن همه عوارض نیست. احتمال هر مورد براساس نوع استئوتومی و شرایط بیمار متفاوت است.
برای آشنایی با عفونتهای عمقی استخوان میتوانید مقاله استئومیلیت یا عفونت استخوان را مطالعه کنید.
چه علائمی بعد از عمل نیازمند بررسی فوری هستند؟
پس از استئوتومی، این علائم باید سریع به تیم درمان گزارش شوند:
- تب یا لرز
- ترشح چرکی یا بوی غیرعادی زخم
- بازشدن زخم
- قرمزی و گرمی رو به گسترش
- درد ناگهانی، شدید یا نامتناسب
- تورم یکطرفه و درد ساق
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- بیحسی یا ضعف جدید
- ناتوانی در حرکت انگشتان
- سرد یا رنگپریدهشدن پا
- کاهش نبض اندام
- صدای ناگهانی یا حرکت غیرعادی محل عمل
- شکستن یا شلشدن وسیله تثبیت
- زمینخوردن همراه با ناتوانی جدید در تحمل وزن
تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش هوشیاری یا نشانههای کاهش خونرسانی اندام نیازمند دریافت خدمات اورژانسی هستند. تماس با کلینیک جایگزین مراجعه اورژانسی نیست.
نقش استئوتومی در جراحی افزایش طول اندام چیست؟
استئوتومی اولین بخش جراحی افزایش طول است، اما بریدن استخوان بهتنهایی باعث افزایش قد نمیشود.
پس از برش کنترلشده، استخوان با یک وسیله داخلی یا خارجی ثابت میشود. بعد از یک دوره اولیه، دو قطعه استخوان بهتدریج از یکدیگر فاصله میگیرند. بدن در فضای ایجادشده استخوان تازه میسازد. این فرایند استخوانسازی کششی نام دارد.
روند درمان معمولاً سه مرحله دارد:
مرحله نهفتگی
پس از استئوتومی، بدن واکنش اولیه ترمیم را آغاز میکند و بافت ترمیمی در محل برش شکل میگیرد.
مرحله کشش
فاصله دو قطعه بهتدریج افزایش پیدا میکند. سرعت و دفعات تنظیم باید براساس پروتکل جراح و وضعیت بافت استخوانی باشد.
مرحله تثبیت و بلوغ استخوان
پس از رسیدن به طول موردنظر، کشش متوقف میشود؛ اما استخوان جدید هنوز باید متراکم و مقاوم شود. پیگیری رادیولوژی و فیزیوتراپی در این مرحله ادامه پیدا میکنند. زیستشناسی افزایش طول به ترمیم شکستگی شباهت دارد، اما کشش کنترلشده ویژگیهای متفاوتی در روند تشکیل استخوان جدید ایجاد میکند.
در صفحه عمل جراحی افزایش قد مراحل، روشها، محدودیتها و عوارض این درمان بهصورت جداگانه توضیح داده شده است.
آیا در یک جراحی میتوان انحراف و اختلاف طول را همزمان اصلاح کرد؟
در برخی بیماران بله؛ اما این موضوع برای همه امکانپذیر یا منطقی نیست.
بعضی افراد علاوه بر پای پرانتزی یا ضربدری، اختلاف طول پا نیز دارند. در این وضعیت باید مشخص شود:
- انحراف از ران است یا ساق؟
- اختلاف طول واقعی چقدر است؟
- مفصل زانو و لگن در چه وضعیتی هستند؟
- اصلاح زاویه چه اثری بر طول ظاهری و واقعی اندام میگذارد؟
- آیا افزایش طول همزمان خطر یا پیچیدگی درمان را بیشتر میکند؟
- بافت نرم و مفاصل توان تحمل چه مقدار اصلاح را دارند؟
در مرکز بینالمللی جراحی افزایش قد ایران، ارزیابی این بیماران بر اساس معاینه، رادیوگرافی ایستاده، محل تغییر شکل و هدف درمان انجام میشود. در بعضی پروندهها اصلاح محور و طولدهی در یک برنامه مشترک طراحی میشوند و در بعضی موارد انجام مرحلهای ایمنتر است. صفحات زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری و اختلاف طول پا جزئیات این ارزیابی را توضیح میدهند.
چگونه احتمال عوارض را کاهش دهیم؟
همه عوارض قابل پیشگیری نیستند، اما این اقدامات خطر را کاهش میدهند:
- قطع کامل سیگار، قلیان و سایر منابع نیکوتین
- کنترل قند خون و بیماریهای زمینهای
- درمان عفونت یا زخم فعال پیش از عمل
- مصرف داروها طبق دستور
- رعایت محدودیت وزنگذاری
- استفاده صحیح از عصا یا واکر
- انجام منظم فیزیوتراپی
- مراقبت صحیح از زخم
- حضور در ویزیتها و تصویربرداریهای دورهای
- گزارش سریع درد، تب، ترشح یا تغییر عصبی
- تغذیه کافی و دریافت پروتئین و ریزمغذیها
- خودداری از شروع زودهنگام ورزش یا فعالیت سنگین
افزایش خودسرانه وزنگذاری یا برعکس، بیحرکتی طولانی بدون دستور پزشک، هر دو میتوانند روند بازتوانی را مختل کنند.
سؤالات متداول درباره استئوتومی
استئوتومی به زبان ساده یعنی چه؟
استئوتومی یعنی برش برنامهریزیشده استخوان برای تغییر زاویه، شکل، چرخش یا طول آن.
آیا استخوان در استئوتومی کامل بریده میشود؟
به نوع تکنیک بستگی دارد. در برخی روشها برش تقریباً کامل است و در بعضی روشهای گوه باز، بخشی از استخوان مانند لولا حفظ میشود.
آیا استئوتومی دردناک است؟
عمل تحت بیهوشی یا بیحسی مناسب انجام میشود. پس از جراحی درد وجود دارد، اما با دارو و روشهای کنترل درد مدیریت میشود. شدت و مدت درد در افراد یکسان نیست.
استخوان بعد از استئوتومی دوباره جوش میخورد؟
هدف همین است. محل برش مانند یک شکستگی کنترلشده وارد فرایند ترمیم میشود. بااینحال، دیرجوشخوردگی یا جوشنخوردگی از عوارض احتمالی هستند.
چه زمانی میتوان بعد از استئوتومی راه رفت؟
بعضی بیماران از روزهای نخست با واکر یا عصا حرکت میکنند، اما میزان وزن مجاز روی پا به نوع عمل و تثبیت بستگی دارد. راهرفتن با کمک با تحمل کامل وزن یکسان نیست.
چه زمانی میتوان عصا را کنار گذاشت؟
زمان کنارگذاشتن عصا بر اساس معاینه، کنترل عضلات، نحوه راهرفتن و تصاویر رادیولوژی تعیین میشود. کاهش درد بهتنهایی معیار کافی نیست.
آیا پلاک استئوتومی باید خارج شود؟
الزاماً نه. اگر پلاک درد، تحریک، عفونت یا مشکل دیگری ایجاد نکند، ممکن است باقی بماند. خارجکردن آن یک تصمیم جداگانه است.
آیا استئوتومی قد را تغییر میدهد؟
گوه باز یا بسته ممکن است تغییر اندکی در طول اندام ایجاد کند. در استئوتومی مخصوص افزایش طول، هدف اصلی بلندکردن تدریجی استخوان است.
آیا استئوتومی پای پرانتزی باعث صافشدن پا میشود؟
هدف اصلاح محور است؛ اما مقدار اصلاح باید از قبل اندازهگیری شود. اصلاح بیش از حد یا کمتر از حد مناسب نیز مطلوب نیست.
آیا بعد از استئوتومی ممکن است تعویض مفصل لازم شود؟
بله. استئوتومی میتواند تعویض مفصل را در بیمار مناسب به تعویق بیندازد، اما پیشرفت آرتروز را برای همیشه متوقف نمیکند.
استئوتومی گوه باز بهتر است یا گوه بسته؟
هیچکدام برای همه بهتر نیستند. محل انحراف، مقدار اصلاح، وضعیت استخوان و تجربه جراح تعیین میکنند کدام روش مناسبتر است.
آیا سیگار بر نتیجه استئوتومی اثر دارد؟
بله. نیکوتین خونرسانی و ترمیم استخوان را مختل میکند و خطر دیرجوشخوردگی و جوشنخوردگی را افزایش میدهد.
آیا فیزیوتراپی بعد از استئوتومی ضروری است؟
در بیشتر استئوتومیهای اندام، فیزیوتراپی بخش مهم درمان است. هدف آن حفظ حرکت، جلوگیری از ضعف و بازگرداندن تدریجی عملکرد است.
جمعبندی
استئوتومی فقط «بریدن استخوان» نیست. این جراحی بر پایه اندازهگیری دقیق انجام میشود تا زاویه، راستا، چرخش یا طول استخوان اصلاح شود.
در استئوتومی زانو، هدف معمولاً تغییر مسیر تحمل وزن و کمکردن فشار از بخش آسیبدیده مفصل است. در اصلاح پای پرانتزی و ضربدری، محل برش ممکن است در ساق، ران یا هر دو قرار داشته باشد. در جراحی افزایش طول نیز استئوتومی نقطه شروع فرایند استخوانسازی کششی است.
نتیجه درمان فقط به خود عمل وابسته نیست. انتخاب صحیح بیمار، برنامهریزی زاویه، تثبیت مناسب، قطع نیکوتین، رعایت محدودیت وزنگذاری، فیزیوتراپی و پیگیری رادیولوژیک همگی اهمیت دارند.
منابع علمی
- Cleveland Clinic: Osteotomy — Procedure and Recovery.
- Royal Orthopaedic Hospital: High Tibial and Distal Femoral Osteotomy.
- NHS: Osteoarthritis Treatment and Osteotomy.
- Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons: High Tibial Osteotomy in Knee Reconstruction and Joint Preservation.
- Clinical Sports Medicine: High Tibial Osteotomy for Joint Preservation.
- Journal of Children’s Orthopaedics: The Biology of Bone Lengthening.
بازبینی پزشکی: دکتر نادر مطلبیزاده، جراح استخوان و مفاصل
شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸
آخرین بازبینی: مرداد ۱۴۰۵
این مطلب برای آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تصویربرداری ایستاده، برنامهریزی جراحی یا توصیه اختصاصی پزشک نیست. شیوه انتخاب منابع و بازبینی مطالب پزشکی در صفحه سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.