هیچ قرصی آرتروز زانو را درمان قطعی یا غضروف ازدسترفته را بازسازی نمیکند. داروها برای کاهش درد و کمک به حفظ حرکت به کار میروند. برای زانو، راهنماهای معتبر معمولاً بررسی داروی ضدالتهاب موضعی را پیش از قرص خوراکی توصیه میکنند؛ داروهای ضدالتهاب خوراکی نیز در صورت نبود منع پزشکی میتوانند درد و عملکرد را بهبود دهند.راهنمای NICE
اگر قصد مصرف مسکن دارید، ابتدا ماده مؤثره تمام داروهای نسخهای، بدون نسخه و فرآوردههای سرماخوردگی خود را بررسی کنید. دو داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی را با هم مصرف نکنید و چند محصول حاوی استامینوفن را همزمان به کار نبرید.
برای انتخاب داروی آرتروز زانو، نام قویترین قرص نقطه شروع مناسبی نیست. ابتدا باید مطمئن شویم درد واقعاً از آرتروز است و سپس وضعیت معده، کلیه، قلب و داروهای همزمان بیمار را بررسی کنیم.
آیا زانودرد واقعاً ناشی از آرتروز است؟
درد آرتروز معمولاً بهتدریج ایجاد میشود، با راهرفتن، پله یا فعالیت بیشتر میشود و ممکن است با خشکی، محدودیت حرکت یا تورم دورهای همراه باشد. بااینحال، هر زانودردی آرتروز نیست. آسیب مینیسک یا رباط، نقرس، عفونت مفصل و بعضی بیماریهای التهابی نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
در ارزیابی ارتوپدی زانودرد، محل و الگوی درد، وجود تورم، دامنه حرکت، ثبات زانو، راستای اندام و تأثیر مشکل بر راهرفتن در کنار یکدیگر بررسی میشوند. تصویربرداری زمانی درخواست میشود که بتواند تشخیص یا تصمیم درمانی را تغییر دهد.
تشخیص بیشتر اوقات با شرح حال و معاینه آغاز میشود. تصویربرداری زمانی ارزش دارد که نتیجه آن بتواند تشخیص یا برنامه درمان را تغییر دهد. این مقاله جای تشخیص پزشکی را نمیگیرد؛ بهویژه اگر درد ناگهانی، تورم شدید یا علائم عمومی دارید.
مقایسه داروهای مورد استفاده در آرتروز زانو
| گروه دارویی | جایگاه احتمالی | محدودیتها و خطرهای مهم |
|---|---|---|
| داروی ضدالتهاب موضعی | اغلب انتخاب دارویی اولیه برای زانو؛ اثر مستقیمتر در محل درد و ورود کمتر دارو به جریان خون | تحریک پوستی؛ همچنان نیازمند بررسی حساسیت، داروهای همزمان و بیماریهای زمینهای |
| داروهای ضدالتهاب خوراکی | کاهش درد و بهبود عملکرد در صورت نبود منع مصرف | خونریزی و زخم گوارشی، آسیب کلیه، افزایش فشارخون، احتباس مایع و خطرهای قلبیعروقی |
| استامینوفن | گزینه محدود برای بعضی افرادی که داروی ضدالتهاب برایشان مناسب نیست | اثر متوسط آن معمولاً کم است؛ مصرف همزمان چند فرآورده حاوی استامینوفن میتواند به کبد آسیب بزند |
| دولوکستین | داروی نسخهای برای برخی دردهای مزمن، بهویژه در صورت ناکافیبودن گزینههای متداول | تهوع، سرگیجه، خوابآلودگی و تداخل دارویی؛ شروع و قطع آن باید با برنامه پزشک باشد |
| داروهای مخدر از جمله ترامادول | فقط در موقعیتهای انتخابشده و معمولاً کوتاهمدت، زمانی که گزینههای مناسبتر قابلاستفاده نیستند | خوابآلودگی، یبوست، زمینخوردن، وابستگی و تداخل با بعضی داروها |
| گلوکزامین، کندرویتین و مکملهای موسوم به غضروفساز | شواهد اثربخشی یکسان و قابلاعتماد نیست | بازسازی غضروف با آنها اثبات نشده و کیفیت فرآوردهها و تداخلها متفاوت است |
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و سلکوکسیب نمونههایی از این گروهاند. این داروها «ضدانعقاد» نیستند، اما میتوانند احتمال خونریزی را افزایش دهند. هیچکدام برای همه بیماران بهترین انتخاب محسوب نمیشود.
سلکوکسیب از گروه مهارکنندههای انتخابی COX-2 است و ممکن است در بعضی افراد عوارض گوارشی کمتری ایجاد کند؛ این ویژگی آن را برای کلیه، قلب و فشارخون بیخطر نمیکند. سلکوکسیب نیز نباید خودسرانه با ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک یا داروی مشابه دیگری ترکیب شود.اطلاعات بیمار AAOS
آسپرین نیز در خانواده داروهای ضدالتهاب قرار دارد، اما انتخاب معمول برای کنترل روزمره درد آرتروز نیست. اگر برای پیشگیری از سکته قلبی یا مغزی آسپرین مصرف میکنید، افزودن یک داروی ضدالتهاب دیگر باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
پیش از مصرف داروی ضدالتهاب خوراکی، ارزیابی حرفهای برای این افراد اهمیت بیشتری دارد:
- سابقه زخم یا خونریزی معده و روده
- بیماری کلیه یا کبد
- بیماری قلبی، نارسایی قلبی، سکته یا فشارخون کنترلنشده
- حساسیت به آسپرین یا داروهای ضدالتهاب و بعضی انواع آسم
- مصرف داروهای رقیقکننده خون، ضدپلاکت، کورتون، داروهای فشارخون یا مدر
- سالمندی همراه با ضعف جسمانی یا مصرف چند دارو
- بارداری یا شیردهی
اگر داروی خوراکی لازم باشد، پزشک کمترین میزان مؤثر را برای کوتاهترین دوره مناسب در نظر میگیرد و ممکن است محافظت معده یا پایش فشارخون و عملکرد کلیه را ضروری بداند.راهنمای درمان آرتروز NICE
استامینوفن؛ کمخطر برای همه نیست
استامینوفن التهاب مفصل را کاهش نمیدهد و اثر آن بر درد آرتروز، بهطور متوسط، محدود است. به همین دلیل، برخی راهنماها مصرف روتین آن را توصیه نمیکنند؛ راهنماهای دیگر آن را برای افراد انتخابشده، بهویژه زمانی که داروهای ضدالتهاب مناسب نیستند، قابلبررسی میدانند.
نام استامینوفن ممکن است روی چند داروی مسکن، سرماخوردگی یا ترکیبی دیده شود. مصرف همزمان این محصولات میتواند بدون آنکه فرد متوجه شود مقدار کلی دریافتی را بالا ببرد و به کبد آسیب برساند. فرد مبتلا به بیماری کبدی یا کسی که الکل مصرف میکند باید پیش از استفاده با پزشک یا داروساز مشورت کند.راهنمای ایمنی استامینوفن FDA
دولوکستین و داروهای مخدر
دولوکستین در اصل برای بعضی اختلالات خلقی و دردهای عصبی ساخته شده است، اما میتواند در گروهی از بیماران مبتلا به درد مزمن آرتروز مفید باشد. این دارو مسکن فوری نیست و انتخاب آن به وضعیت روانی، داروهای همزمان، احتمال عوارض و پاسخ به درمانهای قبلی بستگی دارد.
داروهای مخدر و ترامادول درمان معمول آرتروز زانو نیستند. بهبود درد با این داروها اغلب محدود است و خوابآلودگی، زمینخوردن، وابستگی و تداخل دارویی میتواند از منفعت آنها بیشتر شود. مصرف آنها فقط در شرایط استثنایی و با برنامه مشخص پزشکی قابلبررسی است.راهنمای آرتروز زانو AAOS
آیا قرصهای غضروفساز مؤثرند؟
اصطلاح «غضروفساز» میتواند این تصور را ایجاد کند که مکملی مانند گلوکزامین یا کندرویتین سطح مفصل را دوباره میسازد. چنین اثری در انسان اثبات نشده است. نتایج مطالعات درباره کاهش درد نیز یکسان نیست و راهنمای NICE مصرف گلوکزامین را برای آرتروز توصیه نمیکند.راهنمای NICE
مکمل طبیعی الزاماً بیخطر نیست. بعضی مکملها با داروهای رقیقکننده خون یا داروهای بیماریهای زمینهای تداخل دارند. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز درباره برخی فرآوردههای مفصلی نامعتبر که حاوی داروهای اعلامنشده بودهاند هشدار داده است. محصولی با ترکیبات نامشخص یا ادعای بازسازی سریع غضروف، انتخاب قابلاعتمادی نیست.هشدار FDA درباره فرآوردههای مفصلی آلوده
دارو باید امکان حرکت را بیشتر کند
درمان آرتروز با قرص تمام نمیشود. تمرینهای تقویتی و هوازی متناسب، مدیریت وزن در افراد دارای اضافهوزن و آموزش نحوه تنظیم فعالیت، بخشهای اصلی درماناند. دارو زمانی ارزشمندتر است که درد را بهاندازهای کاهش دهد که فرد بتواند حرکت و تمرین درمانی را ادامه دهد.
اگر نمیدانید چه حرکتهایی با وضعیت زانوی شما سازگار است، ارزیابی و فیزیوتراپی و تمریندرمانی از تکرار آزمونوخطای دارویی مفیدتر است. راهنمای کالج روماتولوژی آمریکا نیز ورزش و، در صورت لزوم، کاهش وزن را در کنار درمان دارویی از ارکان اصلی مدیریت آرتروز میداند.راهنمای ACR/Arthritis Foundation
اگر تغییر راستای پا، درد عمدتاً یکطرفه زانو، خالیکردن مکرر یا محدودیت قابلتوجه حرکت دارید، صرفاً قویترکردن مسکن پاسخ مناسبی نیست. معاینه ارتوپدی میتواند مشخص کند آیا عوامل مکانیکی، ناپایداری یا بیماری دیگری در درد نقش دارد.
برای فردی که جراحی افزایش قد را بررسی میکند، وجود زانودرد یا آرتروز اهمیت ویژه دارد. کنترل موقت درد با قرص به معنای مناسببودن مفصل برای جراحی نیست؛ مشکلات مفصلی یا ناهنجاری قابلتوجه اندام باید پیش از عمل ارزیابی و در صورت نیاز درمان شوند.
بر اساس اطلاعات رسمی مرکز درباره جراحی افزایش قد، وجود درد مفصلی یا ناهنجاری قابلتوجه اندام باید پیش از عمل بررسی و در صورت نیاز درمان شود. بنابراین، کاهش موقت زانودرد با قرص بهتنهایی برای ارزیابی آمادگی مفصل کافی نیست.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
زانوی ناگهان داغ، قرمز و متورم همراه با تب، لرز یا احساس بیماری میتواند نشانه عفونت مفصل یا بیماری حاد دیگری باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد. پس از زمینخوردن یا آسیب نیز درد شدید، تغییر شکل زانو، بیحسی یا ناتوانی در راهرفتن و تحمل وزن نیازمند مراجعه فوری است.راهنمای درد مفصل NHS
در زمان مصرف مسکن، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تورم صورت یا کاهش محسوس ادرار را عارضه معمول تلقی نکنید و فوراً کمک پزشکی بگیرید.
اگر درد یا تورم پیوسته بدتر میشود، خواب و فعالیت روزانه را مختل کرده، زانو مرتب خالی میکند یا پاسخ درمان قابلقبولی ندارید، داروی قویتر را خودسرانه جایگزین نکنید. تشخیص و برنامه درمان باید دوباره ارزیابی شود.
منابع
- NICE؛ راهنمای تشخیص و مدیریت آرتروز
- American College of Rheumatology/Arthritis Foundation؛ راهنمای مدیریت آرتروز
- American Academy of Orthopaedic Surgeons؛ راهنمای آرتروز زانو
- AAOS OrthoInfo؛ آرتروز زانو
- FDA؛ مصرف ایمن استامینوفن
- NHS؛ درد مفصل و علائم نیازمند مراجعه
- مرکز بینالمللی افزایش قد ایران؛ جراحی افزایش قد
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۲۱
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.