غذا شکستگی را جا نمیاندازد و جای گچ، جراحی یا پیگیری رادیولوژی را نمیگیرد. رژیم متعادل با انرژی کافی و منابع پروتئین، کلسیم، ویتامینهای C و D و روی، مواد موردنیاز بدن برای ساخت بافت و استخوان جدید را فراهم میکند. سادهترین الگوی وعده این است که یک منبع پروتئین را کنار غذای حاوی کلسیم و یک میوه یا سبزی تازه قرار دهید.
آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا نیز رژیم متعادل حاوی پروتئین، کلسیم و ویتامینهای C و D را توصیه میکند و تأکید دارد که مصرف مکمل بیشتر از نیاز بدن، در فردی که کمبود مشخصی ندارد، لزوماً ترمیم را بهتر نمیکند.
بازبین پزشکی: دکتر نادر مطلبیزاده، جراح استخوان و مفاصل
تغذیه چگونه از جوشخوردن استخوان حمایت میکند؟
پس از شکستگی، ابتدا بافت ترمیمی در اطراف محل آسیب شکل میگیرد و بهتدریج با استخوان جدید جایگزین میشود. پروتئین برای ساخت کلاژن و بافتهای ترمیمی، کلسیم و ویتامین D برای معدنیشدن استخوان و ویتامین C برای تولید طبیعی کلاژن اهمیت دارند. روی و سایر ریزمغذیها نیز در فعالیت سلولی و ترمیم بافت نقش دارند.
بدن علاوه بر این مواد به انرژی کافی نیاز دارد. رژیم بسیار محدود، حذف چند گروه غذایی یا کاهش وزن سریع در دوره نقاهت میتواند دریافت پروتئین و ریزمغذیها را کم کند. از سوی دیگر، خوردن مقدار زیادی از یک ماده خاص کمبود سایر اجزای رژیم را جبران نمیکند.
روند جوشخوردن فقط به غذا وابسته نیست. نوع و محل شکستگی، خونرسانی، ثبات قطعات استخوان، وجود عفونت، دیابت، مصرف نیکوتین و رعایت دستورهای مربوط به تحمل وزن نیز اهمیت دارند.
وقتی روند جوشخوردن استخوان را بررسی میکنیم، فقط درباره کلسیم یا نوع غذا سؤال نداریم؛ ثبات استخوان، خونرسانی، عفونت، مصرف نیکوتین و پیشرفت استخوانسازی در رادیوگرافی هم باید کنار هم ارزیابی شوند.
سیزده غذای مفید در برنامه دوران ترمیم
- تخممرغ
تخممرغ منبعی در دسترس از پروتئین است و مقداری روی و ویتامین D نیز دارد. میتوان آن را در صبحانه یا کنار یک وعده سبک استفاده کرد، بهویژه زمانی که بیاشتهایی خوردن گوشت را دشوار کرده است. تخممرغ بهتنهایی منبع کافی ویتامین D محسوب نمیشود.
- ماست ساده
ماست هم پروتئین و هم کلسیم فراهم میکند و برای میانوعده یا همراه غذا قابلاستفاده است. انواع بسیار شیرین میتوانند قند اضافه زیادی داشته باشند؛ ماست ساده انتخاب انعطافپذیرتری است. وجود ویتامین D به غنیشدن محصول بستگی دارد و باید از روی برچسب بررسی شود.
- شیر غنیشده
شیر منبع پروتئین و کلسیم است. اگر محصول با ویتامین D غنی شده باشد، این ویتامین را نیز تأمین میکند. افراد دارای عدم تحمل لاکتوز میتوانند از محصول بدون لاکتوز استفاده کنند. در حساسیت واقعی به پروتئین شیر، انتخاب جایگزین باید با توجه به میزان پروتئین، کلسیم و مواد افزودهشده روی برچسب انجام شود.
- ساردین کنسروی با استخوان نرم
استخوان نرم و خوراکی ساردین کلسیم فراهم میکند و خود ماهی نیز حاوی پروتئین و مقداری ویتامین D است. اگر محدودیت مصرف نمک دارید، مقدار سدیم روی برچسب را بررسی کنید. خارجکردن استخوانهای نرم، بخش مهمی از کلسیم این غذا را حذف میکند.
- ماهی قزلآلا
قزلآلا از منابع غذایی قابلتوجه ویتامین D و پروتئین است. تعداد غذاهایی که بهطور طبیعی ویتامین D زیادی دارند محدود است و برگه علمی ویتامین D مؤسسه ملی سلامت آمریکا ماهیهای چرب از جمله قزلآلا را در میان منابع اصلی معرفی میکند.
- مرغ
مرغ پروتئین باکیفیت فراهم میکند و میتواند پایه یک وعده کامل در کنار سبزی و غلات باشد. پوست و روش سرخکردن برای تأمین پروتئین ضروری نیستند. اگر فرد اشتهای کمی دارد، مرغ ریشریششده در سوپ یا خوراک نرم معمولاً راحتتر مصرف میشود.
- گوشت گوساله کمچرب
گوشت گوساله منبع پروتئین، روی و آهن است. روی در فعالیتهای ترمیمی بدن نقش دارد و گوشت از منابع غذایی قابلجذب آن است. مصرف گوشت بیشتر از نیاز، شکستگی را سریعتر جوش نمیدهد؛ هدف، قرارگرفتن آن در یک رژیم متنوع است.
- عدس
عدس برای افرادی که میخواهند بخشی از پروتئین خود را از منابع گیاهی دریافت کنند انتخاب مناسبی است. آهن و مقداری روی نیز دارد. خوردن آن همراه فلفل دلمهای یا میوه حاوی ویتامین C به جذب بهتر آهن گیاهی کمک میکند.
- تخمه کدو
تخمه کدو مقداری پروتئین، روی، منیزیم و چربی غیراشباع فراهم میکند. میتوان آن را روی سالاد یا ماست ریخت. این ماده پرانرژی است و قرار نیست جای وعده اصلی یا منبع پروتئینی کامل را بگیرد.
- ارده
ارده از کنجد تهیه میشود و حاوی کلسیم، چربی غیراشباع و مقداری پروتئین است. میزان کلسیم محصولات مختلف، با توجه به نوع کنجد و فرایند تولید، یکسان نیست. برای فردی که اشتهای کمی دارد، ارده میتواند بدون افزایش زیاد حجم غذا، انرژی رژیم را بیشتر کند.
- فلفل دلمهای قرمز
فلفل دلمهای قرمز از منابع خوب ویتامین C است. این ویتامین برای ساخت طبیعی کلاژن لازم است؛ کلاژن بخشی از چارچوب بافتی استخوان و ترمیم زخم را تشکیل میدهد. مصرف خام یا پخت کوتاه معمولاً ویتامین C بیشتری نسبت به پخت طولانی حفظ میکند.
- کلم بروکلی
بروکلی ویتامین C و ویتامین K فراهم میکند و مقداری کلسیم نیز دارد. اگر وارفارین یا داروی مشابه مصرف میکنید، سبزیهای حاوی ویتامین K را خودسرانه حذف نکنید؛ ثابتنگهداشتن الگوی مصرف و هماهنگی با پزشک از تغییر ناگهانی مناسبتر است.
- کیوی
کیوی منبع دیگری از ویتامین C است و زمانی که فرد بهدلیل کاهش اشتها حجم کمی غذا میخورد، بهسادگی در میانوعده جا میگیرد. مؤسسه ملی سلامت آمریکا کیوی، فلفل دلمهای و بروکلی را از منابع غذایی مناسب ویتامین C معرفی میکند.
یک وعده مناسب چه ترکیبی دارد؟
لازم نیست هر سیزده غذا را در یک روز مصرف کنید. تنوع در طول هفته مهمتر از تمرکز روی یک ماده است. یک وعده میتواند از مرغ و عدس همراه فلفل دلمهای تشکیل شود؛ وعدهای دیگر قزلآلا با بروکلی داشته باشد و ماست یا شیر غنیشده نیز در بخش دیگری از روز قرار گیرد.
اگر اشتها کم شده است، وعدههای کمحجمتر با مواد مغذی متراکم مانند تخممرغ، ماست، ارده یا سوپ عدس قابلتحملترند. کاهش طولانی اشتها، تهوع مداوم یا ناتوانی در خوردن غذای کافی باید با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح شود.
آیا مکمل کلسیم، ویتامین D یا کلاژن لازم است؟
وجود یک ماده در فرایند ترمیم به این معنا نیست که مصرف مقدار بیشتر آن، جوشخوردن را سریعتر میکند. مکمل کلسیم یا ویتامین D زمانی مطرح میشود که دریافت غذایی ناکافی باشد، آزمایش یا شرایط بالینی کمبود را نشان دهد یا پزشک به دلیل خاصی آن را تجویز کند.
در مطلب فعلی مرکز نیز تأکید شده است که مکملهای مرتبط با ترمیم استخوان نباید خودسرانه مصرف شوند و تجویز آنها باید بر اساس نظر پزشک انجام گیرد.
شواهد درباره اثر مکملهای کلاژن، ژلاتین، گلوتامین یا آرژنین بر کوتاهکردن زمان ترمیم شکستگی برای توصیه عمومی کافی نیست. آب قلم و ژلاتین را میتوان بهعنوان غذا مصرف کرد، اما نباید جای منابع کامل پروتئین یا درمان ارتوپدی را بگیرند.
مصرف خودسرانه مکملها میتواند برای افراد مبتلا به بیماری کلیه، سابقه سنگ کلیه، اختلالات کلسیم خون یا مصرفکنندگان بعضی داروها خطر ایجاد کند. در این گروهها حتی افزایش قابلتوجه لبنیات، مغزها و حبوبات نیز باید با برنامه درمانی هماهنگ باشد.
چه چیزهایی میتوانند ترمیم را مختل کنند؟
سیگار، قلیان، ویپ و سایر منابع نیکوتین خونرسانی و فعالیت سلولهای استخوانساز را مختل میکنند. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا گزارش میکند که شکستگی در مصرفکنندگان نیکوتین دیرتر جوش میخورد.
رژیمهای سخت کاهش وزن، دریافت ناکافی پروتئین، دیابت کنترلنشده، عفونت و واردکردن فشار زودهنگام به اندام نیز میتوانند روند درمان را دشوار کنند. زمان شروع تحمل وزن را غذا یا احساس بهترشدن درد تعیین نمیکند؛ این تصمیم باید بر اساس نوع شکستگی، معاینه و تصویربرداری گرفته شود.
چه زمانی باید سریعتر با تیم درمان تماس گرفت؟
افزایش درد بهجای کاهش تدریجی آن، تب یا لرز، ترشح یا بوی نامطبوع از زخم یا زیر گچ، تورم ناگهانی، بیحسی، ناتوانی در حرکت انگشتان و سرد، رنگپریده یا کبودشدن انتهای اندام نیازمند بررسی فوری است. گچ شکسته یا گچی که ناگهان بسیار تنگ یا شل شده نیز باید ارزیابی شود. این موارد با تغییر غذا برطرف نمیشوند.
اگر در ویزیتهای دورهای پیشرفت کافی در تصویربرداری دیده نشود یا درد و ناپایداری ادامه پیدا کند، احتمال دیرجوشخوردن یا جوشنخوردن استخوان باید توسط ارتوپد بررسی شود.
تغذیه بعد از استئوتومی و جراحی افزایش قد
در استئوتومی، استخوان بهصورت برنامهریزیشده برش داده میشود و ترمیم آن باید با معاینه و تصویربرداری پایش شود. همین اصل در جراحی افزایش طول اندام نیز وجود دارد، اما تشکیل استخوان جدید فقط به غذا وابسته نیست؛ میزان تحمل وزن، فیزیوتراپی، ثبات ابزار و سرعت ادامه فرایند درمان نیز بر اساس وضعیت هر بیمار تنظیم میشوند.
در معیارهای منتشرشده مرکز برای بررسی جراحی افزایش قد، نبود کمبود تغذیهای شدید یکی از شرایط سلامت عمومی است. در صورت مشاهده چنین کمبودی، وضعیت تغذیه باید پیش از تصمیم نهایی جراحی ارزیابی و اصلاح شود.
افرادی که قصد جراحی افزایش قد دارند باید محدودیت غذایی، کاهش وزن اخیر، بیماری زمینهای و مکملهای مصرفی خود را پیش از جراحی اعلام کنند. برنامه تغذیه و مکمل احتمالی پس از بررسی وضعیت فردی تعیین میشود.
منابع
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Nonunions
- American Academy of Orthopaedic Surgeons: Orthopaedic Surgery and Smoking
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin C
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin D
- NIH Office of Dietary Supplements: Calcium
- NIH Office of Dietary Supplements: Zinc
- NHS: Broken Arm or Wrist—Urgent Warning Signs
این صفحه توسط دکتر نادر مطلبی زاده، جراح استخوان و مفاصل (ارتوپدی)، بازبینی پزشکی شده است. شماره نظام پزشکی: ۳۱۳۶۸. حوزهٔ تمرکز: جراحی افزایش قد (Limb Lengthening) و اصلاح ناهنجاریهای اندام.
پروفایل نظام پزشکی
ارجاع علمی: لینک PubMed/ResearchGate
زبانها: فارسی، انگلیسی، عربی
آخرین بازبینی پزشکی: ۱۴۰۵/۰۵/۱۹
اطلاعات این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ فردی نیست.
شفافیت محتوای پزشکی: این مرکز ارائهدهنده خدمات جراحی معرفیشده در همین صفحه است. فرایند انتخاب منابع، بازبینی پزشکی، اصلاح خطاها و نحوه اعلام تعارض منافع در سیاست تحریریه و بازبینی پزشکی توضیح داده شده است.