در برآورد NCD-RisC برای افراد ۱۹ساله در سال ۲۰۱۹، میانگین ساده ارقام ۵۳ کشور آفریقایی حدود ۱۷۰٫۳ سانتیمتر برای مردان و ۱۵۹٫۲ سانتیمتر برای زنان است. دامنه کشورها گسترده است: میانگین مردان از ۱۶۴٫۳ تا ۱۷۶٫۹ سانتیمتر و میانگین زنان از ۱۵۳٫۱ تا ۱۶۳٫۹ سانتیمتر تغییر میکند.
تونس بالاترین میانگین مردان و سنگال بالاترین میانگین زنان را در این مجموعه دارد. پایینترین مقادیر نیز به مردان موزامبیک و زنان ماداگاسکار مربوط است. این عددها توصیف آماری یک نسلاند؛ نه «قد استاندارد» مردم آفریقا و نه مرز تشخیص کوتاهقدی.
- شناسنامه داده و معنای «میانگین قد آفریقا»
- جدول میانگین قد زنان و مردان کشورهای آفریقایی
- کدام کشورهای آفریقایی بالاترین و پایینترین میانگین را دارند؟
- تفاوت مناطق مختلف آفریقا
- مقایسه مصر، الجزایر و آفریقای جنوبی با ایران
- چرا میانگین قد کشورهای آفریقایی متفاوت است؟
- چگونه این عددها را برای خود یا فرزندمان تفسیر کنیم؟
- میانگین کشور چه ارتباطی با تصمیم افزایش قد دارد؟
- منابع
شناسنامه داده و معنای «میانگین قد آفریقا»
اعداد این مقاله از مجموعه داده مطالعه NCD Risk Factor Collaboration یا NCD-RisC استخراج شدهاند. این پژوهش، دادههای ۲۱۸۱ مطالعه جمعیتمحور با حدود ۶۵ میلیون شرکتکننده ۵ تا ۱۹ساله را برای ۲۰۰ کشور و قلمرو تجمیع و مدلسازی کرده است. جزئیات روش در مطالعه منتشرشده در Lancet و فایلهای آن در صفحه رسمی دادههای قد NCD-RisC ارائه شده است.
| مشخصه | توضیح |
|---|---|
| شاخص جدول | میانگین قد برآوردشده در ۱۹سالگی |
| سال برآورد | ۲۰۱۹ |
| منبع | NCD-RisC، مطالعه Lancet سال ۲۰۲۰ |
| تعداد کشورهای آفریقایی جدول | ۵۳ کشور |
| شیوه نمایش | سانتیمتر، گردشده تا یک رقم اعشار |
| میانگین ساده کشورها | مردان ۱۷۰٫۳ و زنان ۱۵۹٫۲ سانتیمتر |
| محدودیت اصلی | این اعداد میانگین تمام بزرگسالان زنده یا میانگین وزندهیشده جمعیت آفریقا نیستند |
در محاسبه ۱۷۰٫۳ و ۱۵۹٫۲ سانتیمتر، هر کشور یک وزن دارد؛ بنابراین سیشل و نیجریه به یک اندازه در نتیجه اثر میگذارند. برای ساخت میانگین جمعیتی قاره باید تعداد افراد همسن و همجنس هر کشور نیز وارد محاسبه شود.
NCD-RisC در این مجموعه ردیف مستقلی برای سودان جنوبی منتشر نکرده است. به همین دلیل برای آن عددی از روی سودان یا کشورهای همسایه حدس نزدهایم. این جدول ۵۳ کشور دارای داده قابلمقایسه را پوشش میدهد، نه تمام ۵۴ کشور عضو سازمان ملل در آفریقا.
جدول میانگین قد زنان و مردان کشورهای آفریقایی
جدول براساس میانگین قد مردان، از بیشترین به کمترین، مرتب شده است.
| کشور | مردان ۱۹ساله | زنان ۱۹ساله |
|---|---|---|
| تونس | ۱۷۶٫۹ | ۱۶۱٫۷ |
| لیبی | ۱۷۶٫۴ | ۱۶۲٫۶ |
| مراکش | ۱۷۶٫۴ | ۱۶۱٫۲ |
| کابو وِرده | ۱۷۶٫۳ | ۱۶۳٫۱ |
| سنگال | ۱۷۶٫۲ | ۱۶۳٫۹ |
| سیشل | ۱۷۵٫۹ | ۱۶۲٫۵ |
| الجزایر | ۱۷۵٫۰ | ۱۶۲٫۳ |
| مالی | ۱۷۵٫۰ | ۱۶۲٫۰ |
| مصر | ۱۷۴٫۶ | ۱۶۰٫۹ |
| بوتسوانا | ۱۷۳٫۲ | ۱۶۲٫۱ |
| موریس | ۱۷۳٫۰ | ۱۵۸٫۹ |
| کامرون | ۱۷۲٫۱ | ۱۶۰٫۴ |
| سودان | ۱۷۲٫۱ | ۱۶۰٫۴ |
| بورکینافاسو | ۱۷۱٫۹ | ۱۶۱٫۳ |
| چاد | ۱۷۱٫۸ | ۱۶۲٫۱ |
| نیجریه | ۱۷۱٫۶ | ۱۵۸٫۱ |
| جمهوری کنگو | ۱۷۱٫۲ | ۱۵۸٫۸ |
| سومالی | ۱۷۱٫۲ | ۱۵۹٫۹ |
| جیبوتی | ۱۷۰٫۸ | ۱۵۹٫۸ |
| گینه | ۱۷۰٫۷ | ۱۵۸٫۸ |
| زیمبابوه | ۱۷۰٫۷ | ۱۵۹٫۸ |
| اریتره | ۱۷۰٫۶ | ۱۵۷٫۶ |
| گابن | ۱۷۰٫۵ | ۱۶۰٫۰ |
| کنیا | ۱۷۰٫۵ | ۱۵۹٫۴ |
| سائوتومه و پرنسیپ | ۱۷۰٫۴ | ۱۵۹٫۸ |
| غنا | ۱۷۰٫۳ | ۱۵۸٫۹ |
| نیجر | ۱۷۰٫۳ | ۱۵۹٫۸ |
| توگو | ۱۷۰٫۱ | ۱۵۹٫۱ |
| نامیبیا | ۱۶۹٫۷ | ۱۶۰٫۳ |
| آفریقای جنوبی | ۱۶۹٫۶ | ۱۵۸٫۶ |
| اسواتینی | ۱۶۹٫۴ | ۱۵۸٫۹ |
| جمهوری آفریقای مرکزی | ۱۶۹٫۰ | ۱۵۹٫۷ |
| اتیوپی | ۱۶۸٫۸ | ۱۵۷٫۲ |
| اوگاندا | ۱۶۸٫۷ | ۱۵۸٫۵ |
| جمهوری دموکراتیک کنگو | ۱۶۸٫۶ | ۱۵۶٫۳ |
| آنگولا | ۱۶۸٫۵ | ۱۵۸٫۱ |
| بنین | ۱۶۸٫۴ | ۱۵۸٫۴ |
| گامبیا | ۱۶۸٫۴ | ۱۶۱٫۷ |
| ساحل عاج | ۱۶۸٫۲ | ۱۵۸٫۷ |
| گینه استوایی | ۱۶۸٫۲ | ۱۵۸٫۰ |
| گینه بیسائو | ۱۶۸٫۲ | ۱۵۸٫۷ |
| لسوتو | ۱۶۷٫۹ | ۱۵۶٫۷ |
| کومور | ۱۶۷٫۷ | ۱۵۶٫۵ |
| زامبیا | ۱۶۷٫۶ | ۱۵۷٫۳ |
| بوروندی | ۱۶۷٫۳ | ۱۵۵٫۱ |
| تانزانیا | ۱۶۷٫۰ | ۱۵۶٫۹ |
| سیرالئون | ۱۶۶٫۴ | ۱۵۷٫۳ |
| رواندا | ۱۶۶٫۰ | ۱۵۶٫۷ |
| مالاوی | ۱۶۵٫۷ | ۱۵۶٫۱ |
| موریتانی | ۱۶۵٫۵ | ۱۶۰٫۱ |
| لیبریا | ۱۶۵٫۵ | ۱۵۶٫۵ |
| ماداگاسکار | ۱۶۵٫۲ | ۱۵۳٫۱ |
| موزامبیک | ۱۶۴٫۳ | ۱۵۵٫۴ |
کدام کشورهای آفریقایی بالاترین و پایینترین میانگین را دارند؟
میان مردان ۱۹ساله، بالاترین میانگینهای جدول به این کشورها تعلق دارد:
- تونس: ۱۷۶٫۹ سانتیمتر
- لیبی و مراکش: هر دو ۱۷۶٫۴ سانتیمتر
- کابو ورده: ۱۷۶٫۳ سانتیمتر
- سنگال: ۱۷۶٫۲ سانتیمتر
در زنان، ترتیب متفاوت است:
- سنگال: ۱۶۳٫۹ سانتیمتر
- کابو ورده: ۱۶۳٫۱ سانتیمتر
- لیبی: ۱۶۲٫۶ سانتیمتر
- سیشل: ۱۶۲٫۵ سانتیمتر
- الجزایر: ۱۶۲٫۳ سانتیمتر
پایینترین میانگین مردان به موزامبیک با ۱۶۴٫۳ سانتیمتر و پس از آن ماداگاسکار با ۱۶۵٫۲ سانتیمتر مربوط است. در زنان، ماداگاسکار با ۱۵۳٫۱ سانتیمتر پایینترین مقدار را دارد و پس از آن بوروندی و موزامبیک قرار میگیرند.
این رتبهبندیها ارزش پزشکی یا فردی ندارند. اختلاف میان دو میانگین ملی درباره قد یک فرد مشخص، سلامت او یا نیازش به درمان چیزی تعیین نمیکند.
تفاوت مناطق مختلف آفریقا
آفریقا از نظر میانگین قد یک منطقه همگن نیست. حتی کشورهای همسایه نیز میتوانند الگوهای متفاوتی داشته باشند.
شمال آفریقا
تونس، لیبی، مراکش و الجزایر در بخش بالای جدول مردان قرار دارند. میانگین مردان مصر ۱۷۴٫۶ سانتیمتر و زنان مصر ۱۶۰٫۹ سانتیمتر است. سودان نیز بهترتیب ۱۷۲٫۱ و ۱۶۰٫۴ سانتیمتر ثبت شده است.
موقعیت بالاتر چند کشور شمال آفریقا به معنی وجود یک «قد شمال آفریقایی» ثابت نیست؛ زیرا میانگینها به نسل، سلامت و تغذیه دوران رشد، ترکیب نمونهها و روش برآورد وابستهاند.
غرب آفریقا
در غرب آفریقا دامنه قابلتوجهی دیده میشود. سنگال و کابو ورده برای هر دو جنس در بخش بالای جدولاند. مالی نیز میانگین ۱۷۵ سانتیمتر برای مردان دارد. در مقابل، میانگین مردان موریتانی و لیبریا ۱۶۵٫۵ سانتیمتر است.
موریتانی نمونه خوبی از ضرورت بررسی جداگانه زنان و مردان است: این کشور در انتهای جدول مردان قرار دارد، ولی میانگین زنان آن ۱۶۰٫۱ سانتیمتر است و در بخش میانی جدول زنان قرار میگیرد.
شرق، مرکز و جنوب آفریقا
سیشل در شرق آفریقا یکی از بالاترین میانگینها را دارد، درحالیکه ماداگاسکار و موزامبیک در بخش پایین جدولاند. در جنوب قاره نیز بوتسوانا با میانگین ۱۷۳٫۲ سانتیمتر برای مردان و ۱۶۲٫۱ سانتیمتر برای زنان، از آفریقای جنوبی، نامیبیا، اسواتینی و لسوتو بالاتر قرار گرفته است.
این تفاوتها نشان میدهد که استفاده از یک عدد برای توصیف تمام مردم «آفریقای سیاه»، شمال آفریقا یا جنوب صحرا، دقت کافی ندارد.
مقایسه مصر، الجزایر و آفریقای جنوبی با ایران
در همان مجموعه NCD-RisC، میانگین قد مردان ۱۹ساله ایران ۱۷۵٫۶ و زنان ۱۶۱٫۲ سانتیمتر است. تحلیل تفصیلی این اعداد در مقاله میانگین قد زنان و مردان در ایران و جهان آمده است.
| کشور | مردان | اختلاف با مردان ایران | زنان | اختلاف با زنان ایران |
|---|---|---|---|---|
| الجزایر | ۱۷۵٫۰ | ۰٫۶− | ۱۶۲٫۳ | ۱٫۱+ |
| مصر | ۱۷۴٫۶ | ۱٫۰− | ۱۶۰٫۹ | ۰٫۳− |
| آفریقای جنوبی | ۱۶۹٫۶ | ۶٫۰− | ۱۵۸٫۶ | ۲٫۶− |
| تونس | ۱۷۶٫۹ | ۱٫۳+ | ۱۶۱٫۷ | ۰٫۵+ |
| مراکش | ۱۷۶٫۴ | ۰٫۸+ | ۱۶۱٫۲ | بدون اختلاف |
| سنگال | ۱۷۶٫۲ | ۰٫۶+ | ۱۶۳٫۹ | ۲٫۷+ |
اختلاف کمتر از یک سانتیمتر میان میانگین چند کشور برای مقایسه فردی اهمیت عملی ندارد. برآوردهای ملی نیز دارای دامنه عدم قطعیتاند و جایگاه کشورها با تغییر منبع، سال یا گروه سنی جابهجا میشود.
چرا میانگین قد کشورهای آفریقایی متفاوت است؟
قد صفتی چندژنی است و تعداد زیادی ژن در آن نقش دارند. شرایط دوران جنینی، سلامت مادر، دریافت انرژی و مواد مغذی، بیماریها و عفونتهای دوران کودکی، زمان بلوغ و دسترسی به خدمات سلامت نیز بر میزان تحقق ظرفیت رشد اثر میگذارند. MedlinePlus Genetics تعامل ژنتیک و عوامل محیطی را در تعیین قد توضیح میدهد.
شرایط رشد میتواند طی چند نسل تغییر کند؛ در نتیجه میانگین قد یک کشور نیز ثابت نمیماند. این تغییر نسلی به معنی آن نیست که یک فرد بزرگسال میتواند با رژیم غذایی، مکمل یا ورزش، همان افزایش را در طول استخوانهای خود ایجاد کند.
شیوه گردآوری داده هم مهم است. قد خوداظهاری با اندازهگیری استاندارد یکسان نیست و میانگین افراد ۱۹ساله با میانگین همه بزرگسالان تفاوت دارد. به همین دلیل، ترکیب عدد یک پیمایش دانشآموزی با داده تمام بزرگسالان یا مدل NCD-RisC جدول قابلمقایسهای تولید نمیکند.
چگونه این عددها را برای خود یا فرزندمان تفسیر کنیم؟
کمکردن میانگین کشور از قد فرد فقط فاصله عددی او با آن میانگین را نشان میدهد. بدون توزیع قد، انحراف معیار، سن دقیق و داده متناسب با جمعیت مرجع، نمیتوان از این اختلاف یک صدک معتبر یا تشخیص پزشکی ساخت.
دیدگاه دکتر مطلبیزاده
در منطق ارزیابی دکتر نادر مطلبیزاده، میانگین کشور نقطه شروع تشخیص نیست. برای کودک یا نوجوان، سرعت رشد در طول زمان، مسیر صدک، زمان بلوغ، قد والدین، تناسب اندامها و علائم همراه اهمیت دارند. برای بزرگسال نیز عدد قد باید در کنار سلامت استخوان و مفصل، محور اندامها، نسبتهای بدنی و هدف فرد تفسیر شود.
قد کودکان و نوجوانان باید روی نمودار قد برای سن سازمان جهانی بهداشت و در چند نوبت بررسی شود. کاهش سرعت رشد، عبور رو به پایین از خطوط صدکی، اختلاف زیاد با الگوی خانوادگی، بلوغ بسیار زودرس یا دیررس، عدم تناسب اندامها یا علائم بیماری مزمن، دلایل مناسبی برای مراجعه به پزشک اطفال یا فوقتخصص غدد کودکاناند.
در بزرگسالان نیز کاهش محسوس قد، بهویژه همراه با کمردرد شدید یا خمیدهشدن قامت، صرفاً فاصلهگرفتن از یک میانگین آماری نیست. این علائم میتوانند با شکستگی مهرهای یا پوکی استخوان ارتباط داشته باشند. مؤسسه ملی آرتریت و بیماریهای اسکلتیعضلانی آمریکا کاهش قد، کمردرد و حالت خمیده ستون فقرات را از نشانههای احتمالی شکستگی مهرهای معرفی میکند.
میانگین کشور چه ارتباطی با تصمیم افزایش قد دارد؟
پایینبودن از میانگین آفریقا، ایران یا هر کشور دیگری، بهتنهایی نشانه بیماری و معیار کاندیدبودن برای جراحی نیست. میانگین آماری حتی مشخص نمیکند صفحات رشد یک فرد باز یا بستهاند.
پس از بستهشدن کامل صفحات رشد، ورزش، حرکات کششی، مکمل یا هورمون رشد طول استخوانهای ران و ساق را بیشتر نمیکند. تفاوت میان افزایش واقعی طول استخوان و اصلاح ظاهر قامت در راهنمای افزایش قد بعد از بستهشدن صفحه رشد توضیح داده شده است.
برای بزرگسالی که هدف مشخصی برای افزایش دائمی طول اندام دارد، ارزیابی پزشکی باید کیفیت استخوان، محور و نسبت اندامها، سلامت مفاصل، دامنه حرکتی، وضعیت عصبیعروقی، سابقه بیماری، هدف افزایش طول و توانایی انجام بازتوانی را بررسی کند. قدم منطقی، مطالعه شرایط و مراحل جراحی افزایش قد و سپس ارزیابی فردی است؛ نه تصمیمگیری از روی رتبه یا میانگین یک کشور.
منابع
- NCD Risk Factor Collaboration. Height and body-mass index trajectories of school-aged children and adolescents from 1985 to 2019 in 200 countries and territories. The Lancet. 2020;396(10261):1511–1524.
- NCD Risk Factor Collaboration. Height — Data Downloads.
- World Health Organization. Height-for-age: Growth reference data for 5–19 years.
- MedlinePlus Genetics. Is height determined by genetics?.
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. Osteoporosis: Causes, Risk Factors, and Symptoms.